مشكات هدايت - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٢ - نصايح سه گانه

شرح حديث:

امام عليه السلام در ابتداى اين حديث مى‌فرمايد: فقها و حكما هرگاه مى‌خواستند نامه‌اى به هم بنويسند و نصيحتى كنند، اين سه جمله را مى‌نوشتند؛ ممكن است تعبير «فقها» اشاره به تابعين شرع و «حكما» اشاره به تابعين عقل باشد. نصايح سه گانه عبارتنداز:

١- اگر بر سر دو راهى دنيا و آخرت قرار گرفتيد و ادامه هر دو ممكن نبود، آنها كه به راه آخرت بروند، خدا مشكل دنياى آنها را هم حل مى‌كند، «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً* وَ يَرْزُقْهُ مَنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ‌؛ و هر كس تقواى الهى پيشه كند، خداوند راه نجاتى براى او فراهم مى‌كند* و او را از جايى كه گمان ندارد روزى مى‌دهد». [١]

٢- در رابطه انسان با خودش، در جايى كه ظاهر و باطن در تضاد قرار گيرد كسى كه باطنش را اصلاح كند، خدا ظاهرش را اصلاح مى‌كند.

٣- كسى كه در دو راهى رضاى خالق و مخلوق، رضاى خالق را در نظر بگيرد، خدا رابطه او را با بندگان اصلاح مى‌كند.

اينها شاخه‌هاى «توحيد افعالى» است، يعنى اگر اعتقاد داريم كه دل‌هاى بندگان به دست خداست بايد به سمت رضاى خدا برويم و رفتن به اين سو، چيزى از ما نمى‌كاهد.

اين كه امام فرمود سه چيز است و چهارمى ندارد دليل آن، اين است‌

[١] سوره طلاق، آيات ٢ و ٣.