از نعمت‌هاى خداست و افراد و اشياى زيادى دست به دست هم داده‌اند تا اين نعمت فراهم شده است، كسى كه زمين را شخم زده و تخم پنبه را كاشته، كسى كه آن را برداشت كرده، كارخانه‌اى كه آن را نخ كرده، كارخانه‌اى كه نخ را به پارچه تبديل كرده و كارخانجاتى كه آهن را استخراج كرده و ابزار لازم را ساخته‌اند و ... پس هزاران هزار انسان در ساخت يك پيراهن دخيل بوده‌اند، علاوه بر اين دانشى كه براى ساخت آن به كار رفته محصول تجربيّات هزاران ساله بشر است.

حوزه‌هاى علميّه‌اى هم كه اكنون در دسترس ماست، حاصل دسترنج انسانهاى زيادى است و عدّه‌اى شهيد شده‌اند تا اين نعمت به دست ما رسيده است. كسانى كه بنيان حوزه را گذاشته‌اند و بزرگانى كه براى توسعه آن زحمت كشيده‌اند، اگر همه را حساب كنيم، خواهيم ديد كه بيش از هزار سال كار شده تا اين نعمت به دست ما رسيده است و ما هم كه مى‌خواهيم در آن به تحصيل بپردازيم، بايد سلامت و فراغت داشته باشيم كه اين هم از ديگر نعمت‌هاى الهى است. در اين جا نيز ما نتيجه را مى‌بينيم ولى نمى‌انديشيم كه چقدر زحمت كشيده شده تا امروز اين حوزه به اين جا رسيده است.

اگر به اين مقدّمات فكر كنيم، حسّ شكرگذارى ما تحريك مى‌شود و در مقام شكر برمى‌آييم و توفيق را از خدا مى‌خواهيم ولى بايد توجّه نمود كه مقدّمات توفيق به دست ماست.

شكر فقط لفظى نيست بلكه بايد در عمل هم شكر گزارى كنيم و