مشكات هدايت - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٧ - محاسبه نفس
بعضى از آيات در قيامت هم، حسابگر انسان، خود اوست: «كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً؛ كافى است كه امروز خود حسابگر خويش باشى» [١]، چون نامه عملى دارد كه «لَايُغَادِرُ صَغِيرَةً وَ لَاكَبِيرَةً إلَّاأَحْصَاهَا وَ وَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً؛ هيچ عمل كوچك و بزرگى را فرو نگذاشته مگر اين كه آن را به شمار آورده است؟! و (اين در حالى است كه) همه اعمال خود را حاضر مىبينند» [٢] و يا «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ (عمل)؛ هر كس هم وزن ذرّهاى كار خير انجام دهد آن را مىبيند» [٣]، با وجود اينها حسابرسى در آخرت آسان است، پس حساب آن جهان از يك نظر با ماست.
در اين جا به ما گفته شده كه حسابگر خود باشيد. همان گونه كه در امور مالى حسابگر خويش هستيد، اعتقادات، اعمال، اخلاق و ايمان خود را حساب كنيد. در محاسبه اخلاق بايد ديد آيا فضايل بيشتر شده و قلب نورانىتر شده و يا تاريكتر شده است؟ در زمينه اعمال هم بايد محاسبه كنيم كه آيا اعمال فزونى يافته يا كمتر شده است؟
براى محاسبه اين سه شاخه (اعمال، اخلاق، ايمان) مشكلات بزرگى داريم كه در حسابهاى مادّى وجود ندارد و در واقع رسيدگى و محاسبه حسابهاى مادّى آسانتر است، چرا كه دفاترى وجود دارد
[١] سوره إسراء، آيه ١٤.
[٢] سوره كهف، آيه ٤٩.
[٣] سوره زلزله، آيه ٧.