شرح دعاي صباح - رضي الدين محمّد شوشتري - الصفحة ١٦٢
و مقهور قدرت و پادشاهى خود ساخته ! فقرات [ ثلاثه ] شريفه نيز دليل است بر كمال شفقت و رحمت ، و مترتّب است بر يكديگر براى تمامى نعمت .
صَلِّ اللّهُمَّ عَلَى الدَّلِيلِ إِلَيْكَ فِي اللَّيْلِ الْأَلْيَلِ
فقره شريفه ، فتح باب استجابت دعا و از آداب ديندارى است . يعنى : رحمت فرست خداوندا بر آن كسى كه / ١٢٦ / راه نماينده است به سوى معرفت تو و شرايع دين تو در شبِ بسيار تيره وتار . ليل : استعاره است از زمان جاهليّت . وأليل : براى امورى كه مخفى و تاريك بود و در آن وقت ، ظلمت كفر ، عالم را فرو گرفته بود و قوانين شرع ، مضمحل و نابود بود و مردمان در سياهى تاريكى كفر و گمراهى بت پرستى و ضلالت بودند و راه به حق نمى بردند و زمان انقطاع وحى بود و پيغمبرى نبود . به سبب نور وجود با جود محمّد مصطفى صلى الله عليه و آله وسلم از غرقاب كفر به ساحل ضياى ايمان رسيدند ، و از مشكات انوار آن حضرت ، اقتباس نور تحقيق ، و از ارشاد هدايتِ آن جناب ، استناره معرفت حق و توفيق نمودند ، و از ظلمت آباد ضلالت ، به نور هدايت مهتدى شدند .
وَالْمَاسِكِ مِنْ أَسْبَابِكَ بِحَبْلِ الشَّرَفِ الْأَطْوَلِ
ماسك : چنگ زننده . أسباب : جمع سبب ، ويقال للطريق إلى الشيء : سببٌ ، وللحَبل الّتي يتوسّل إلى الماء : سببٌ ، ويقال للباب : سبب ، ولكل ما يتوسّل به إلى الشيء يبعد عنك سبب . حَبل : ريسمان ، وعرب تشبيه مى كند نور محمّد را به حبل ، و در حديث است كه : « اَلْقُرآنُ حَبْلُ اللّه ِ الْمَتينُ لا يَنقضي عَجائبُه ، وَلايَخلُق عَنْ كَثْرَةِ الرَّدِّ ، مَنْ قالَ بِه صَدَقَ ، وَمَن عَمِلَ بِه رَشَدَ ، وَ مَن اعتَصَمَ بِه هُدِيَ إلى صِراطٍ مُستَقيمٍ » [١] وقال ابو عبيدة : « الاعتصامُ بحبل اللّه ِ اتّباع
[١] نظير اين روايت است آنچه در نهج البلاغة (ج ٢ ، ص ٤٩) ؛ بحار الأنوار (ج ٣٢ ، ص ٢٤١) ، سنن الدارمي(ج ٢ ، ص ٤٣٥) ، المصنف ، ابن ابى شيبه (ج ٧ ، ص ١٦٥) و غيره وارد شده است .[٢] غريب الحديث ، ابن سلام ، ج ٤ ، ص ١٠١ ؛ لسان العرب ، ج ١١ ، ص ١٣٥ .[٣] الخلاف ، طوسى ، ج ١ ، ص ٢٧ ؛ مسند زيد بن علي ، ص ٤٦٤ ؛ قرب الإسناد ، ص ٧ ؛ الإمامة والتبصرة ، ص ١٥٠ ؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام ، ج ١ ، ص ٣٤ .[٤] ب : كريمهم .[٥] سوره غافر ، آيه ٣ .[٦] النهاية ابن اثير ، ج ٣ ، ص ١٤٥ .[٧] سوره آل عمران ، آيه ١٠٣ .[٨] «اوتوا العلم» صحيح است ظاهرا ؛ بر گرفته از آيه ١١ سوره مجادله : « يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْعِلْمَ دَرَجَـتٍ» .