آسيب شناخت حديث - مسعودى، عبدالهادى - الصفحة ٢٠٦ - نشاندن معناى لغوى به جاى معناى اصطلاحى

«پروردگارم به شماره آنها آگاه تر است، جز اندكى [كسى شماره] آنها را نمي‌داند». پس در باره ايشان، جز به صورت ظاهر جِدال مكن و در باره آنها از هيچ كس جويا مشو. و زنهار در باره چيزى مگوى كه «من آن را فردا انجام خواهم داد»؛ مگر آن‌كه [بگويي: اگر] خدا بخواهد. و چون فراموش كردى، پروردگارت را ياد كن و بگو: «اميد كه پروردگارم مرا به راهى كه از اين، به صواب نزديک‌تر است، هدايت كند». بر اساس اين فرهنگ قرآني، پيامبر در سخنان خويش به مشيت الهي اشاره مي‌فرمود و هرگاه وعده کاري را مي‌داد، آن را مشروط به خواست خدا مي‌کرد و در همان حال که اراده خود را محکم و استوار بيان مي‌داشت، مي‌فرمود «مگر آن که خدا نخواهد» و اين حالت را استثنا مي‌کرد. به روايت ابو ‌هريره، پيامبر خدا بيان اين جمله را نشانه کمال ايمان مي‌شمرد. [١] اين فرهنگ در ميان ايرانيان، با عبارت «إن شاء الله»، پاس داشته مي‌شود و مفهوم آن، گره زدن خواست خود به خواست الهي است. در ادامه بحث، دو روايت مي‌آوريم که اگر «استثناء» بر اساس معناي لغوي و ساده آن و نه معناي اصطلاحي ترجمه شود، چندان بامعنا نخواهند بود: ١. وروى حماد بن عيسى، عن عبد الله بن ميمون عن أبي عبد الله عليه السلام قال: لِلعبدِ أنْ يَستَثنِيَ ما بينَه وبينَ أربعينَ يوماً إذا نَسِيَ، إنَّ رسولَ الله أتاه ناسٌ مِن اليهود فسألوه عن أشياءَ فقال لهم: «تَعالَوا غداً أحَدِّثْكم» ولم يَستَثنِ فَاحتَبَسَ جبرئيلُ عنه أربعينَ يوماً، ثم أتاه فقال: وَلا تَقُولَنَّ لِشَيْ ءٍ إِنِّي فَاعِلٌ ذلِكَ غَداً إِلَّا أَنْ يَشَاءَ الله وَاذْكُر رَّبَّكَ إِذا نَسِيتَ. [٢] امام صادق عليه السلام فرمود: اگر بنده فراموش کند که «إن شاء الله» بگويد، چهل روز بعد هم که شده، بايد بگويد. گروهي از جهودان نزد پيامبر آمدند و درباره اموري سؤال کردند. پيامبر به آنان فرمود: «فردا بياييد تا پاسختان را گويم»؛ ولي