است كه در آن فرو رفته‌ام و اگر شما هم مثل من آگاه بوديد، بسان ريسمان چاه، مضطرب و لرزان مى‌شديد.» «١» - بازگشت به جاهليت‌ قرآن مجيد در آيه‌اى تلويحاً از دو دستگى امت، پس از رحلت پيغمبر صلى الله عليه و آله و بازگشت گروهى از آنان به عصر جاهليّت، خبر داده، مى‌گويد: «... افانْ ماتَ اوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى اعْقابِكُمْ » «٢» با توجّه به اين آيه بود كه رسول خدا صلى الله عليه و آله از آينده جامعه اسلامى سخت نگران بود.
بررسى سرگذشت سقيفه نشان دادكه چگونه در آن روز از روى اين راز پرده برداشته شد و بار ديگر تعصّبات قبيله‌اى و افكار جاهليّت از لابلاى سخنان دو طرف پديدار گشت.
گذشته از اين، با انتشار خبر رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله درميان قبايل تازه مسلمان، گروهى از آنان مرتد شده به آيين نياكان خود بازگشتند و با حكومت مركزى به مخالفت برخاستند.
از سوى ديگر، مدّعيان نبّوت همچون «مُسَيْلَمَه»، «سَجاح» و «طُلَيْحَة» نيز در مناطق نجد و يمامه پرچم ديگرى بر افراشته عده‌اى را گرد خود جمع كرده بودند.
در چنين اوضاع و شرايطى آيا صحيح بود امام عليه السلام پرچم ديگرى- هر چند حقّ- بر افرازد و قيام كند؟
آن حضرت در نامه‌اى كه به مردم مصر نوشته به اين نكته اشاره كرده مى‌فرمايد:
«... ديدم گروهى از مردم از آيين اسلام بازگشته‌اند و درصددند آيين محمد صلى الله عليه و آله را نابود سازند. ترسيدم اگر اسلام و اهلش را يارى نكنم، بايد شاهد شكاف و ويرانى در اسلام باشم كه مصيبت آن براى من بزرگتر از رها كردن حكومت چندروزه ايست كه با سرعت مانند سراب يا ابر از بين مى‌رود.» «٣»