علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٨٤
٣. تفسير به رأى اين روش را پيامبر (ص) و امامان معصوم (ع) منع كردهاند و كسانى كه تنها به اتكاى فهم خويش به تفسير قرآن رو مىآورند، به عذاب آخرت تهديد شدهاند. بهعنوان مثال، در حديث قدسى آمده است:
ما امَنَ بى مَنْ فَسَّرَ بِرَأْيِهِ كَلامى. «١» كسى كه كلام مرا به رأى خود تفسير نمايد به من ايمان نياورده است.
پيامبر اكرم (ص) فرموده است:
مَنْ فَسَّرَ الْقُرْانَ بِرَأْيِهِ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ. «٢» هر كس قرآن را با رأى خويش تفسير كند، جايگاهش آتش خواهد بود.
درباره مفهوم تفسير به رأى نظريههاىمتعددى ابراز شده از جمله:
- تفسير قرآن بدون داشتن علوم مقدماتى كه در تفسير لازم است.
- تفسير آيات متشابه قرآن كه كسى جز خدا به آنها علم ندارد.
- تفسير قرآن براى توجيه مذهب باطلى كه شخص مفسر آن را برگزيده است.
- مفسّر قاطعانه و بدون داشتن دليل قطعى بگويد كه مراد خداوند از آيه اين است.
- تفسير به هر معناى دلخواهى كه سليقه و هواى نفس مفسّر آن را بپسندد.
- تفسير آيات مشكل قرآن به چيزى كه صحابه و تابعين نگفتهاند.
- تفسير بهمعنايى كه مفسّر يقين دارد برخلاف حق است.
- سخن گفتن درباره قرآن بدون اطمينان و يقين به حق بودن مطلب.
- تمسّك به ظواهر قرآن. صاحبان اين قول دو دستهاند: برخى قرآن را داراى ظهور ندانسته و برخى معتقدند آيات قرآن ظهور دارند ولى ما ظهور آن را نمىفهميم. هر دو دسته معتقدند كه در تفسير تنها بايد از بيان روايات استفاده كرد و سخن گفتن با تمسّك به ظواهر آيات بدون تمسك به روايات را تفسير به رأى مىدانند. «٣»