علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٣٣
نزول دفعى و نزول تدريجى براى حل مسئله و جمع ميان نزول اولين آيات در روز مبعث يعنى ٢٧ رجب و نزول همه قرآن در ليلةالقدر ماه مبارك رمضان چند نظريه ارائه شده كه به شرح آنها مىپردازيم:
جلالالدين سيوطى مىگويد: در نحوه انزال قرآن از لوح محفوظ سه قول وجود دارد:
نظريّه اول:- كه از همه مشهورتر است- قرآن بهصورت يكپارچه در شب قدر به آسمان دنيا نازل شده و سپس بهتدريج در مدت ٢٠ يا ٢٣ يا ٢٥ سال (به حسب اختلافى كه در مدت اقامت پيامبر در مكه بعد از بعثت وجود دارد) نازل گشته است.
نظريّه دوم: قرآن در شب بيستم، يا بيست و سوم، يا بيست و پنجم از هر ماه رمضان به آسمان دنيا نازل شده است؛ بهطورى كه در هر شب قدر خداوند آياتى را كه نزول آن را در طول سال مقدّر فرموده بوده، نازل مىكرده است و بعد همين آيات بهتدريج در طول سال نازل مىشدهاند.
نظريّه سوم: مراد از نزول قرآن در ماه رمضان، ابتداى نزول آن بوده است كه به تدريج پس از آن بهصورت متفرق، آيات قرآن نازل شده است. «١» در رواياتى كه از طرق اماميه نقل گرديده است، از نزول قرآن به «بيتالمعمور» نام برده شده و در بعضى از آنها گفته شده كه بيتالمعمور در آسمان چهارم قرار دارد. «٢» اينكه آسمان چهارم كجاست و واقعيتِ بيت المعمور چيست، براى ما روشن نيست. از اين روايات تنها بهدست مىآيد كه جايى بهنام آسمان چهارم و بيتالمعمور وجود دارد كه قرآن در شب قدر آنجا نازل گشته است.
علّامه طباطبايى، نظريه ديگرى دارد علوم قرآنى ٤٢ چگونگى كتابت آيات قرآن ص : ٤٢ كه خلاصه آن چنين است:
از تدبّر در آيات مربوط به نزول قرآن در شب قدر از ماه رمضان و تعبير «انزال» در هر سه آيه در مقابل «تنزيل» برمىآيد كه نزول دفعى قرآن مراد است (باب تفعيل براى كثرت بهكار مىرود به خلاف باب افعال) و اين بدان سبب است كه قرآن داراى حقيقتى فوق فهم عادى ماست. از آيه اول سوره هود چنين حقيقتى استفاده مىگردد آنجا كه مىفرمايد: «كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكيمٍ خَبيرٍ؛ كتابى است كه آيات آن استحكام يافته، سپس از جانب حكيمى آگاه به روشنى بيان شده است.»