علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٥٨
نبوده است. در آيه «مِنَ الَّذينَ هادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ» «١» نيز، همين معنا مورد نظر است.
اما در تحريف اصطلاحى برخلاف تحريف لغوى، كه به معناى تصرف و تغيير در معناى كلمه است، تصرّف در الفاظ است. تحريف اصطلاحى اختصاص به تحريف لفظى دارد و مباحث تحريفناپذيرى قرآن نيز به همينگونه از تحريف مىپردازند.
اقسام تحريف ١. تحريف معنوى گرچه قرآن تعبير تحريف را در اين زمينه بهكار نبرده است، اما در آيه هفت سوره آل عمران درباره آيات متشابه مىفرمايد: «وَ أَمَّا الَّذينَ فى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ ...» اين آيه به صراحت اعلام مىدارد كه برخى فتنهجويانه آيات متشابه را براى تأويل باطل خويش دستاويز قرار مىدهند.
بدون شك برخى افراد به تحريف معنوى آيات قرآن پرداختهاند. دليل اين مطلب وجود تفسير به رأى است كه همان تحريف معنوى است و بسيار اتفاق افتاده است. در تاريخ تفسير قرآن، مكاتب كلامى و فرقههايى پديد آمدهاند كه منشأ اصلى پيدايش آنها برداشت ناصحيح از آيات قرآن كريم بوده است؛ نظير جبريّه، مجسّمه و جز آنها. روايات نيز ضمن بيان وقوع چنين تحريفى، عاملان آن را به شدت نكوهش كردهاند. در روايتى از امام باقر (ع) آمده است كه:
وَ كانَ مِنْ نَبْذِهِمُ الْكِتابَ انْ اقامُوا حُروُفَهُ وَ حَرَّفُوا حُدُودَهُ فَهُمْ يَرْوَوْنَهُ وَ لا يَرْعَوْنَهُ وَالْجُهَّالُ يُعْجِبُهُمْ حِفْظُهُمْ لِلرِّوايَةِ وَ الْعُلَماءُ يَحْزُنُهُمْ تَرْكُهُمْ لِلرِّعايَةِ «٢» نشانه پشت سر انداختن كتاب توسط آنان، اين بود كه حروف آن را نگاه داشتند، ولىحدودش را تحريف نمودند. اينان كتاب را در حالى كه روايت مىكنند رعايت نمىكنند. جاهلان از اينكه آنان حافظان روايت قرآنند شگفتزده و عالمان از اينكه آنان حريم قرآن را نگاه نمىدارند، محزون و غم زدهاند.