علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٢٩
فدايت شوم، مدهوشى كه هنگام نزول وحى بر رسول خدا (ص) عارض مىگشت [براى چه بود]؟ فرمود: اين زمانى بود كه ميان او و خداوند احدى واسطه نبود. اين هنگامى بود كه خدا با عظمت و جلال، خود بر او تجلى مىنمود.
از عائشه نقل شده است كه در يك روز بسيار سرد، بر آن حضرت وحى نازل شد. پس از قطع وحى، عرق از پيشانى حضرت جارى بود. «١» از اين حالت وحى مستقيم كه بر آن حضرت بسيار سنگين بوده است، در برخى از روايات به «بُرَحاء وحى» يعنى شدت تب وحى، تعبير شده است. «٢» ٢. وحى غيرمستقيم دومين قسم وحى بر پيامبر اعظم (ص) وحى بهواسطه جبرئيل بوده است. قرآنمجيد در اين باره مىفرمايد:
وَ إنَّهُ لَتَنْزيلُ رَبِّ الْعالَمينَ. نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْامينُ. عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرينَ. (شعراء: ١٩٢- ١٩٤)
و راستى كه اين [قرآن] وحى پروردگار جهانيان است. روحالامين آن را بر دلت نازلكرد، تا از [جمله] هشدار دهندگان باشى.
از روايات مربوط به نزول غير مستقيم وحى چنين برمىآيد كه در اين مرحله امر بر پيامبر (ص) دشوار نبوده است. گاه جبرئيل به صورت بشرى متمثّل مىشد و به حضور پيامبر مىرسيد. در نقلى از امام صادق (ع) آمده است:
كانَ جَبْرائيلُ إذا أَتَى النَّبِىَّ قَعَدَ بَيْنَ يَدَيْهِ قِعْدَةَ الْعَبْدِ وَ كانَ لا يَدْخُلُ حَتَّى يَسْتَأْذِنَهُ. «٣» جبرائيل هنگامى كه به حضور پيامبر مىرسيد، مانند بندگان مىنشست و بدون اجازهوارد نمىشد.
اين روايت عظمت و جلالت پيامبر اعظم (ص) را در مقابل جبرئيل، كه قرآن از او به «شديد القوى» تعبير مىكند، نشان مىدهد. بنابراين، دريافت وحى از طريق جبرئيل كار دشوارى نبوده است. گفتهاند كه جبرئيل بهصورت دحية بن خليفه كلبى در برابر پيامبر ظاهر مىشده است؛ چرا كه دحيه، زيباترين انسان در مدينه بوده است. «٤»