علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٤٠
درس چهارم: جمع و تدوين قرآن هر مسلمانى علاقهمند است با تاريخچه كتاب دينى خود آشنا گردد و از لابه لاى مدارك و منابع موجود، ميزان توجه و اهتمام مسلمانان صدر اسلام و ياران پيامبر اعظم (ص) را به اين كتاب مقدس بهدست آورد. براى يك مسلمان جالب است بداند قرآنى كه اينك بىهيچ تغيير و تحريفى در دست او قرار گرفته، چه فراز و نشيبى را در بستر تاريخ پيموده است.
بنابر شواهد تاريخى، قرآن كريم با استقبال بىنظير مسلمانان روبهرو گرديد. آنان در دو زمينه «حفظ» و «كتابت قرآن» همه توان و امكاناتِ خويش را بهكار گرفتند و با چنان شور و عشقى، پاى در اين عرصه گذاشتند كه قلم از توصيف آن ناتوان است.
مرحله حفظ قرآن در آغاز، پيامبر و ياران گرامى او به ضبط قرآن در حافظه، همت گماردند. عرب از نعمتِ خدادادى حافظه قوى در حدّ كمال برخوردار بود. آنها گرچه محروميّتهاى فراوانى داشتند، امّا در هوش و قوّت حافظه سرآمد روزگار خويش بودند. آنان قصيدههاى بلند و طولانى را آسان حفظ مىنمودند و در حافظه خود ديوانهاى شعر را جاى مىدادند. عرب جاهلى گاه آنچه را فقط يك بار مىشنيد، براى هميشه در خاطره خويش بايگانى مىكرد. اين ويژگى آنان را زبانزد خاص و عام كرده بود.
قرآن با بيان شگفتانگيز خود هم در قالب و هم در محتوا زيباترين سخن و پيام را كه درعمق جان نفوذ مىكرد به مردم عرب عرضه نمود. آيات و سورههاى اوليه كه در مكه نازل مىشدند، مسجّع و تقريباً موزون بودند. آهنگ آيات و سورهها چنان دلكش و جذّاب بود كه آنان را از خود بىخود مىكرد.