علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٧٥
بنابراين قرآن چه حاجت به تفسير و مفسّر دارد؟ در جواب اجمالى، بايد گفت كه آرى، قرآن براى هدايت بشر نازل شده و قابل فهم و درك است و مشكل و معما نيست؛ ولى اين بدان معنا نيست كه هر كس، حتى هر عرب زبانى مىتواند با مراجعه به قرآن همه مفاهيم آن را، آن هم بهطور صحيح، درك كند. كتابى كه بيان كننده همه چيز است، كتابى كه معانى بلند معنوى را در قالب الفاظ عادى و روزمره بيان كرده و كتابى كه مىخواهد جوابگوى همه نيازهاى بشر تا هميشه تاريخ باشد، بهطور طبيعى براى همه كس بهطور كامل قابل فهم نيست و به همين سبب به معلّم و مفسر نياز دارد. وقتى كتابهاى علمى، فلسفى و كلامى كه به هيچ وجه با قرآن قابل قياس نيستند، به معلم احتياج دارند تا متعلّم را دستگيرى كنند و از لغزش و كجروى باز دارند، قرآن كه عميقترين كتاب است، بىگمان به معلم احتياج دارد. به عبارت صحيحتر، قرآن محتاج تفسير نيست بلكه ما براى فهميدن صحيح، دقيق و جامع قرآن احتياج به تفسير و مفسّر و معلم داريم. به همين دليل خود قرآن، پيامبر (ص) را بهعنوان معلّم و مفسّر معرّفى مىكند و مىفرمايد:
يَتْلُوا عَلَيْهِمْ اياتِهِ وَ يُزَكّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ. (جمعه: ٢)
آيات خدا را بر آنها تلاوت مىكند و آنها را پاك مىگرداند و كتاب و حكمت را بهآنها تعليم مىدهد.
امّا در پاسخ تفصيلى از علل نياز به علم تفسير مىتوان به موارد زير اشاره كرد:
وجود لغات مشكل: شكّى نيست كه قرآن به زبان عربى نازل شده و لغت جديدى كه عرب با آن بيگانه باشد در آن نيامده است؛ اما عربها داراى طوايف گوناگونى بودند و زبان هر طايفهاى ويژگىهايى داشته و طوايف در همه كلمات با يكديگر شريك نبودهاند. بدين جهت قرآن براى اداى معانى، از لغات طوايف مختلف استفاده كرده و به لغت خاص يك طايفه اكتفا نكرده است. بديهى است كه لازمه اين امر، آن است كه در قرآن كلماتى يافت شود كه براى برخى از طوايف عرب نامأنوس و مجهولاند. جلالالدّين سيوطى لغاتى را كه به زبان خاصّ يك طايفه آمدهاند، جمعآورى كرده و مدّعى شده كه قرآن جامع كلمات ٣٣ طايفه عرب مىباشد. «١» ذكر نشدن جزئيات: در قرآن مسائل و احكام مختلفى بيان گرديده است؛ اما واضح است كه در هيچ تأليفى احصاى جزئيّات ميسّر نيست و قرآن هم چنين است؛ پس بايد محقّقان با دقت در آيات و استفاده از روايات معصومان (ع) و براهين عقلى، در هر زمان جزئيات را كشف كنند و هر اجمالى را مرتفع سازند.