علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٨١
الف. ديدگاه آيات: آياتى از قرآن كريم ما را به تفسير قرآن به قرآن راهنمايى مىكنند كه به نمونههايى از آن اشاره مىشود:
افَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرانَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافاً كَثيراً. (نساء: ٨٢)
آيا در قرآن تدبّر نمىكنند، درصورتى كه اگر از جانب غير خدا بود، در آن اختلاف فراوانى مىيافتند.
از اين آيه فهميده مىشود كه اولًا قرآن بهگونهاى است كه فهم عادى بشر به آن مىرسد وگرنه ترغيب به تفكر در آن معنا نداشت. دوم اينكه آيات قرآن مىتوانند مفسر يكديگر باشند؛ زيرا يكى از موارد تدبر آن است كه وقتى مىخواهيم حكمى را از قرآن بيرون كشيم، بايد به همه آياتى كه در آن زمينه نازل شدهاند، توجه كنيم و آنها را به يكديگر ارجاع دهيم و تنها در اين صورت است كه مشخص مىشود آيات با يكديگر اختلافى ندارند. «١» اللَّهُ نَزَّلَ احْسَنَ الْحَديثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِىَ. (زمر: ٢٣)
خداوند بهترين سخن را نازل كرد؛ كتابى كه آياتش همانند يكديگر است [و] آياتىمكرّر دارد.
در اين آيه قرآن بهعنوان كتاب متشابه و مثانى معرفى شده كه برخى از آيات به برخىديگر شبيه و ناظرند و هر يك از آنها ديگرى را بيان و شرح مىكند، بدون اينكه اختلافى در آنان يافت شود و يكديگر را نفى كنند. «٢» وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَىْءٍ. (نحل: ٨٩)
و ما اين كتاب را، كه بيانگر همه چيز است، بر تو نازل كرديم.
خداوند در اين آيه قرآن را تبيين كننده همه چيز معرفى نموده است، و كتابى كهدرصدد بيان همه چيز است قطعاً بيان كننده آيات خود نيز هست و اين عمل با ارجاع آيات به همديگر امكانپذير مىشود.
اوصاف ديگر قرآن، همانند هدايت، نور، بيان، مبين و ذكر نيز بسان كلمه «تبيان» مىتوانند ما را به تفسير قرآن به قرآن راه نمايند؛ مانند نور كه مُظهِر غير خود است و خود را نيز نشان مىدهد.