علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٧١
عهد، حيا و عفاف، جوانمردى، سخاوت، صبر، ملاطفت به مؤمنان، سخت گيرى بر دشمنان دين، دفاع از حق و حقيقت، مبارزه مستمر با ظالمان و ... ياد كرده و در هر مورد به ذكر اسوههايى پرداخته است. قرآن رذايل اخلاقى چون تكبر، حسد، غفلت از ياد خدا، حرص، بى عفتى در جامعه و ... را نكوهيده و ضمن بيان سرانجام كسانى كه به اين امراض روحى مبتلا بودهاند، آنها را مايه درس آموزى مؤمنان دانسته است.
تشريع عبادات: هدف از تشريع بسيارى از عبادات در قرآن مجيد بُعد تربيتى اين كتاب الهى است. خداوند متعال براى تربيت روح علوم قرآنى ٨٠ روشهاى تفسيرى ص : ٨٠ و روان آدمى، عبادت را ضرورى دانسته است.
قرآن مجيد پس از بيان حكم طهارات سهگانه، يعنى وضو، غسل و تيمم، تشريع آنها را جهت طهارت انسان دانسته و مىفرمايد:
... ما يُريدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لكِنْ يُريدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ. (مائده: ٦)
خداوند نمىخواهد مشكلى براى شما ايجاد كند، بلكه مىخواهد شما را پاك سازد و نعمتش را بر شما تمام نمايد، شايد شكر او را به جا آوريد.
حكمتهايى نيز كه براى عبادات نقل شده، همگى حاكى از بُعد تربيتى آنهاست: در باره نماز، دورى از كبر و غرور مطرح شده؛ زيرا انسان به وسيله نماز پيشانى به درگاه الهى ساييده، خود را از مرض روحى تكبر و غرور دور مىدارد. بسيارى از عبادات روح بخل را از انسان دور مىكنند و بسيارى از آنها نيز انسان را به روحيه همدردى با خلق خدا فرا مىخوانند.
بُعد اجتماعى زندگى انسان اجتماعى است و انسان با توجه به جنبههاى مختلف نيازهايش نمىتواند فردى زندگى كند. به دليل تأثير و تأثرهاى متقابل فرد و اجتماع در يكديگر، هر مكتبى كه خواهان ساختن افراد بشر است، هرگز نمىتواند براى اجتماع دستور العمل نداشته باشد و رسالتى براى خود در ساختن جامعه پيشبينى نكند.
قرآن مجيد نيز هرگز جامعه را به حال خود رها و رسالت خود را در اين زمينه فراموش نكرده است. آيات فراوانى از اين كتاب الهى به سنتهاى اجتماعى در جامعه بشرى اشاره نموده