علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٧٠
مراحلى را كه قرآن مجيد براى تحقق اين بعد از رسالت در نظر دارد، مىتوان در چند بند بيان نمود:
بيدار كردن انسان از خواب غفلت: قرآن بارها به انسانها هشدار داده است كه بر اثر غفلت و جهالت گرفتار ضلالت نگردند كه بسيارى از پيشينيان دچار آن شدهاند. در آيات فراوانى سخن از اقوام گذشته به ميان آورده و ارسال رسولان را متذكر شده و سپس به هلاكت بسيارى از مردم با عذابهاى الهى اشاره كرده است. در سوره هود پس از نقل ماجراى امتهاى گذشته نتيجه مىگيرد كه اين عاقبت بايد براى مؤمنان پند و اندرز باشد:
... وَ جاءَكَ فى هذِهِ الْحَقُّ وَ مَوْعِظَةً وَ ذِكْرى لِلْمُؤْمِنينَ. (هود: ١٢٠)
و در اين [اخبار و سرگذشتها] براى تو حقّ، و براى مؤمنان موعظه و تذكّر است.
تذكر به وجود شيطان و مكائد او از وسايلى است كه قرآن مجيد براى هشدار به مؤمنان از آن سود برده است. قرآن در آيات بسيارى، همراه نقل قَسَمهاى غليظ و شديد، كه از ناحيه شيطان براى اغواى بنى آدم مىآورد، «١» تذكر مىدهد كه مبادا فرزندان آدم دچار فريب شيطان شوند و از صراط مستقيم عبوديت بيرون آيند. «٢» بيان آثار خطرناك گناهان بر دل آدمى براى تنبه و بيدار باش انسانهاست تا از خواب غفلت به درآمده، روزگار خود را سياه نكنند. وجود گناه در زندگى آدمى آن هم به صورت مستمر حجابى مىگردد كه مىتواند توفيق خودسازى روحى را از او سلب كند تا جايى كه به انكار حقايق عالم هستى پردازد. قرآن كريم در بيان علت پافشارى منكران معاد بر عقيده نادرستشان مىفرمايد:
كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ. (مطففين: ١٤)
چنين نيست كه آنها مىپندارند، بلكه اعمالشان چون زنگارى بر دلهايشان نشستهاست.
بيان خلقهاى نيكو و زشت و برشمردن اسوهها و نمونهها: قرآن كريم تنها به دعوت كلى اكتفا نكرده و به ذكر جزئيات نيز پرداخته است. از خلقهاى نيكو چون امانتدارى، وفا به