علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٥٣
مىكند، به وجد مىآورد، لذّتبخش است، آرامش مىدهد، با فطرت دمساز، با طبيعت همساز، با وجدان سروكار داشته و با هستى سَر و سرّى دارد. «١» ٣. هماهنگى و عدم وج علوم قرآنى ٦٢ ١. دليل قرآنى ص : ٦١ ود اختلاف از ابعاد اعجاز قرآن كه خود نيز به آن اشاره و تحدّى كرده است، هماهنگى و نبود اختلاف است. همه مىدانيم كه اين كتاب در ٢٣ سال تدريجاً در مكه و مدينه، در شب و روز، در جنگ و صلح، هنگام پيروزى و شكست، در مواقع شدت و راحت، و خلاصه در حالات مختلف نازل شده است. از سوى ديگر درباره همه امور، سخن گفته است. در قرآن از حِكَم و مواعظ گرفته تا مسائل اقتصادى، اجتماعى، سياسى، اخلاقى و اعتقادى مطرح شده است. احتجاجها و استدلالهاى عقلى، به اضافه امثله و قِصَص نيز در آن فراوان به چشم مىخورد. مسائل مربوط به دنيا و امور مرتبط با آخرت و قيامت بهگونهاى بسيار پندآموز و سازنده ذكر گرديده و در عين حال ميان اين همه مباحث متنوع و مختلف هيچگونه ناهماهنگى و اختلاف مشاهده نمىشود؛ بلكه همسويى و يكنواختى شگفتى در مجموعه اين كتاب آسمانى نمايان است. حتى داستانهايى از پيامبران و يا امتهاى پيشين كه گاه در قرآن تكرار شدهاند، در هر جا از مزيت و خصوصيتى برخوردارند؛ بدون اينكه در جوهر و اصل معنا خللى وارد آيد. اگر اين كتاب، ساخته دست بشرى بود، موارد متعددى از اختلاف و عدم هماهنگى و تضاد- آن هم در مدت نزولى نزديك ربع قرن- در آن به چشم مىخورد. انسان در دنياى مادى همواره از نقص به سوى كمال در حركت است. نويسندهاى كه كتابى مىنويسد، در يك فاصله زمانى كوتاه، اصلاحاتى در اثر خويش بهوجود مىآورد و يا مطالبى متفاوت با مطالب قبلى در اثر بعدى خود جاى مىدهد. به همين جهت است كه قرآن، اين بُعد از اعجاز خود را به اين صورت بيان مىكند:
افَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافاً كَثيراً. (نساء: ٨٢)
آيا در معانى قرآن نمىانديشند؟ اگر از جانب غير خدا بود قطعا در آن اختلافبسيارى مىيافتند.