تعاليم قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٥
١- فروتنى قرآن اوّلين صفتى كه براى آنان برشمرده، «راه رفتن متواضعانه» است.
روح تواضع و فروتنى به طورى در اعماق جان بندگان خدا نفوذ كرده كه حتى حركات ظاهرى آنان را نيز رنگ تواضع بخشيده است.
آنان خود را بندگان خداوند مىدانند و به كوچكى و ناتوانى خود در مقابل خدا معترف هستند، نه در مقابل خداوند گردن فرازند و نه در مقابل بندگان صالح خدا، چه اينكه خداوند را خالق، صاحب و ولى نعمت خود، و ديگران را بندگان خدا و مقرّبتر از خويش مىدانند.
شايد از اين جهت «راه رفتن» آنان به افتادگى توصيف شده كه حالت باطنى افراد بيشترين نمود و اثر را در نوع راه رفتن دارد. آنان كه متواضعاند، راه رفتنشان با آرامش، افتادگى و بدون تكبّر است و آنان كه متكبّر و خودبين هستند، راه رفتنشان متكبّرانه است، سر به سوى آسمان مىكشند، سينه جلو مىدهند، شانه بالا مىاندازند، و پاها را محكم بر زمين مىكوبند، راه رفتنى كه نمونههاى عينىاش را در افراد متكبّر و جاهل و مغرور مىبينيم.
٢- مدارا با مردم جاهل مدارا كردن با مردم به ويژه طبقه جاهل و مغرور، نكاتى را در بردارد:
الف) اگر با آنان با خشونت رفتار شود، لجاجت آنها تحريك مىشود و سرانجام از اين خشونت نتيجهاى گرفته نمىشود.
ب) اگر انسان با جاهل درافتد و به جدال با او بپردازد، از قدر و مقام خود كاسته است و شخصيتش شكسته مىشود و نيرو و وقت او هدر مىرود.
ج) اگر ما با افراد جاهل مدارا كنيم و سخنتند و مسخرهآميز آنها را به نرمى پاسخ گوييم، در موارد زيادى آنها را تربيت و شرمنده كردهايم. به همين جهت بندگان ممتاز خدا در مقابله با جاهلان «سلام» مىگويند، سلامى كه نشانه بزرگوارى آنها