تعاليم قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٣
قوم يونس مستجاب شد و عذاب از آنها دفع گرديد، ولى امثال فرعون چون به طور واقعى توبه نكردند و دعايشان حيلهاى براى دفع عذاب بود، اجابت نشد. در حقيقت آنها دعا نكردهاند، بلكه مكر نمودهاند و خداوند نيز مكر و فريب كسى را نمىخورد. «١» پيام آيه به مؤمنان و مشركان گويا آيه مورد بحث با بيان اجابت دعاى درماندگان مىخواهد به مؤمنان اين پيام را بدهد كه سختيها و دشواريهايى كه در راه خدا برايتان رخ مىدهد نبايد شما را مأيوس كرده، از راه حق باز دارد، بلكه بايد با عزمى راسختر و ارادهاى قوى راه خود را ادامه دهيد، زيرا اگر مشكلات از هر جهت شما را احاطه كند و تمام درها به رويتان بسته شود، درهاى رحمت و محبّت خدا در قالب اجابت دعا به روى شما باز است و در دشوارترين لحظهها دعايتان به اجابت خواهد رسيد.
پيام آيه به مشركان نيز اين است كه مىخواهد با استدلال به يگانگى خدا و نفى هرگونه شريك از او، آنها را به تفكر و اطاعت از عقل و فطرت وا دارد تا از خدايان ساختگى كه قدرت هيچ كارى ندارند، دورى كرده و در برابر خداوند قادر يكتا كه تمام هستى از اوست، تسليم شوند.
دابّةالارض و رجعت وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِّمَّن يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ (نمل، آيات ٨٢- ٨٣)
هنگامى كه فرمان عذاب آنها رسد (و در آستانه رستاخيز قرار گيرند) جنبندهاى را از زمين براى آنها خارج مىكنيم كه با آنها تكلّم مىكند كه اين مردم به آيات ما يقين نمىآورند.