تعاليم قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١١٨
آيا كسى كه خدا سينهاش را براى اسلام گشاده است و بر فراز مركبى از نور الهى قرار گرفته (همچون كوردلان گمراه است؟!) واى بر آنان كه قلبهايى سخت در برابر ذكر خدا دارند! آنها در گمراهى آشكارى هستند! مفهوم دو واژه شرح صدر عبارت است از گشادگى سينه و فراخى روح جهت پذيرش حقايق و برخوردارى از نشاط و آرامش درونى و داشتن ظرفيّت زياد. «١» قاسيه از مادّه قسوه و قساوت به معناى خشونت و سختى نفوذ ناپذير است. از اين رو، سنگ خشن را «قاسى» مىگويند. پس قسىّالقلب يعنى سنگدل؛ كسى كه دل او با ياد خدا نرم و خاشع نشود و يا از ياد او غافل باشد و يا سخن حق و موعظه و نصيحت در او اثر نگذارد و در برابر آيات الهى تسليم نشود.
از جمله «فهو على نور من ربه» چنين بر مىآيد، كسى كه شرح صدر دارد، همانند كسى است كه بر مركبى از نور سوار شده و راه مىپيمايد و بر هر چه بگذرد آن را بخوبى مىبيند و حق را از باطل تمييز مىدهد، برخلاف كسى كه گمراه است و در سينهاش شرح و بسطى نيست، چنين كسى كه قلبش نور بصيرت ندارد، حق را نمىبيند و آن را از باطل تمييز نمىدهد و گمراه است و در حقيقت در تاريكى ضلالت قرار گرفته كه هيچ راه از چاه نمىشناسد.
عوامل شرح صدر و قساوت قلب شرح صدر نتيجه مطالعات پيگير براى حق يابى، نشست و برخاست با عالمان صالح، خودسازى، تهذيب نفس، پرهيز از گناه و حرام (بخصوص حرام خورى) و زياد به ياد خدا بودن است، چون كسى كه براى يافتن حق به مطالعه و كوشش مىپردازد و در اين راه با تهذيب و مجاهدت و حفظ نفس و ياد خدا پيش مىرود، كم كم نور حق در قلب او جلوه مىكند و بر اثر اين نور در قلبش گشايش ايجاد شده و سينهاش به نور يقين گشاده مىشود و علامت آن هم بريدن علاقه از دنيا، توجه به آخرت و آماده شدن براى مرگ است.