مسكن گزيدند و متفرق شدند و سرگذشتشان ضرب المثل عام و خاص گرديد. زوال نعمت و سقوط تمدن آنها عاملى جز ناسپاسى نداشت.
اعجاز تاريخى قرآن‌ تمدن قوم سبأ براى باستان‌شناسان و مورّخان ناشناخته بود و حتى سبأ را شخص افسانه‌اى مى‌پنداشتند تا اينكه در قرن نوزدهم هيأتهاى باستان شناسى اروپايى به قلب مأرب راه يافتند و نقشه‌ها، مجسمه‌ها، خطّها و ديگر آثار گرانبهاى باقيمانده اين سرزمين را به دست آوردند كه امروزه زينت‌بخش موزه‌هاى جهان است. سرانجام، باستان‌شناسان توانستند نقشه‌هاى اين سدّ و محل عبور آب و مجارى باغهاى سمت چپ و راست آن و ديگر خصوصيات آن را تنظيم كنند.
با اين كشف تاريخى بخش ديگرى از اعجاز و عظمت قرآن آشكار شد. «١» فلسفه وجود شيطان‌ وَ ما كانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطانٍ الَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْاخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْها فى شَكٍّ وَ رَبُّكَ عَلى كُلِّ شَىْ‌ءٍ حَفيظٌ (سبأ، آيه ٢١)
و شيطان بر آنان تسلطى نداشت، مگر براى آنكه مشخص كنيم چه كسانى به قيامت ايمان دارند و چه كسانى از آن در شك هستند و پروردگار تو بر هر چيز نگهبان (و آگاه) است.
شيطان موجودى وسوسه انگيز در آيات پيشين سخن از زوال تمدن سبأ بود كه عامل اصلى آن كفران نعمت و ناسپاسى معرفى شد، اكنون در اين آيه به ريشه ناسپاسى پرداخته و بر اين نظر است كه تنها عاملى‌