تعاليم قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٤

نظام دنيا پابرجاست) به او برسد واين نتايج همچنان در پرونده عمل او ثبت گردد. اين قاعده بر اساس عدل الهى است، زيرا اگر كسى سنّت حسنه‌اى بنا نهاد، از آنجا كه آن شخص پايه‌گذار آن بوده، در ثواب آن عمل شريك است. بدون اين كه از ثواب عمل كنندگان به آن حسنه چيزى كاسته شود. همچنان كه اگر بدعتى گذاشت، شريك گناهان انجام دهندگان بدعت خواهد بود. از اين رو، قرآن كريم در آيه ديگر مى‌فرمايد:
عَلِمَتْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ وَ اخَّرَتْ «١» امام صادق (ع) در ذيل اين آيه فرمود: منظور از «ما قَدَّمَتْ» اعمالى است كه انسان از پيش فرستاده و منظور از «اخَّرَتْ» سنتها و روشهايى است كه ايجاد كرده است. «٢» امام صادق (ع) در اين حديث شريف به يكى از مصداقهاى مهم «ما اخّرت» اشاره مى‌كند، زيرا برخى از روشهاى پسنديده يا ناپسند به خاطر اهميت و آثار اجتماعى‌شان يا از آن جهت كه افراد انجام دهنده آن از افراد شاخص و با نفوذ جامعه هستند، به صورت يك سنت در جامعه پايدار مى‌ماند و افراد فراوانى بدان پايبند مى‌شوند. اگر آن روش، پسنديده و نيكو باشد، تا زمانى كه بدان عمل مى‌شود به پايه گذار آن ثواب مى‌رسد، همچنان كه اگر ناپسند و زشت باشد، براى وى گناه مى‌نويسند.
اينك با توجه به بعضى از روايات به نمونه‌هايى از اعمال كه بعد از مرگ در نامه عمل ثبت مى‌شوند و آثار آن به انسان مى‌رسد اشاره مى‌كنيم:
الف- دانشى كه به ديگران ياد داده و آن را منتشر ساخته است.
ب- فرزند صالحى كه تربيت كرده است.
روزى حضرت عيسى (ع) از كنار قبرى گذر كرد ديد صاحب آن قبر در عذاب است.
وقتى از همان راه بازگشت، متوجه شد كه عذاب از او برداشته شده است. از خداوند پرسيد چگونه اين عذاب برداشته شد، جواب شنيد: فرزندِ صالح او جبران كرده است،