اصطلاحات نظامى در فقه اسلامى

اصطلاحات نظامى در فقه اسلامى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٩

نمايد و بر ضد او خروج كند. سرپيچى از اطاعت حاكم عادل شرط بغى است و فرقى ندارد كه حاكم عادل، امام معصوم باشد يا نايب امام باشد از قبيل مجتهد جامع الشرايط (ولايت فقيه) شرط مهم عدالت رهبر است. صاحب جواهر نيز در اين باره مى‌گويد: «باغى كسى است كه عليه حكومت عادل قيام كند. صاحب حكومت خواه امام باشد يا غير امام.» «١» علامه حلّى مى‌نويسد:
جنگيدن بااهل بغى در زمان غيبت از طرف نايب عام امام هم واجب است. «٢» اهل بغى دو دسته هستند:
الف- ذوالفئة: يعنى كسانى كه تشكيلات نظامى محكم و سازمان يافته‌اى دارند و به آن رجوع مى‌كنند، مثل: اهل شام و اصحاب معاويه در جنگ صفين.
ب- غير ذوالفئة: گروهى كه متشكل نيستند و فرمانده و رهبرى ندارند كه از او دستور بگيرند يا اينكه گروه و مركزيتشان متلاشى شده است. مثل: اهل بصره و اصحاب جمل كه پس از جنگ جمل تشكيلات و سازمانشان متلاشى شد.
اين تقسيم از نظر شيعه و برخى از شافعيه مورد قبول است. «٣» احكام بغات‌ اصطلاحات نظامى در فقه اسلامى ٤٠ تعبئة جنگ با هر دو دسته واجب است، ليكن هر كدام احكام مخصوص به خود دارند. دسته اوّل (ذوالفئه) مجروحان و اسيرانشان كشته شده و فراريانشان تعقيب مى‌شوند، امّا دسته دوّم [غيراز ذوالفئه‌] مجروحان و اسيرانشان كشته نمى‌شوند و فراريانشان تعقيب نمى‌گردند.
قرآن كريم مى‌فرمايد:
«وَانْ طائِفَتانِ مِنَ‌الْمُؤْمِنينَ اقْتَتَلُوا فَاصْلِحُوا بَيْنَهُما، فَانْ بَغَتْ احْداهُما عَلَى‌الْاخْرى‌ فَقاتِلُوا الَّتى‌ تَبْغى‌ حَتَّى تَفى‌ءَ الى‌ امْرِاللَّهِ» «٤»