دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٨٦٦

تُرْجاله، شهر و ناحیه‌ای در غرب اسپانیا. ترجاله که محرّف و معرب تروخیو١ در اسپانیایی است، اصلاً از نام رومی تورگالیوم گرفته شده است (EUE, LXIV/١١٤٦؛ «تروخیو٢»). این نام در منابع اسلامی به صورتهای مختلف چون تُرجَله، تَرجیله و تُرجیله آمده است (ابن سعید، ١/٣٦٠؛ مقدسی، ٥٧؛ ابن حوقل، ١١٠؛ ابن فرضی، ٢/١١٦؛ عبدالمؤمن، ١/ ٢٥٨؛ شکیب، ١/٥٣).
شهر ترجاله، مرکز ناحیه‌ای به همین نام، از کهن‌ترین شهرهای اسپانیا ست و قدمت آن به دورۀ استیلای رومیان می‌رسد. گفته‌اند پس از آنکه سپاه روم، در منطقه‌ای متعلق به بومیان، واقع بر تپه‌ای اقامت گزیدند (نک‌ : «تروخیو»)، به یاد و افتخار یولیوس سزار، بر آن شهری بنا کردند و آن را «تورگالیوم» نامیدند (EUE، همانجا).
آثار بازمانده از دورۀ پیش از اسلام در این شهر همچنان پابرجا ست؛ از آن جمله باید به ساختمان لاویلا٣ که هنوز شکل سدۀ ١٥م خود را حفظ کرده («کنفرانس...٤»)، قصری که در نزدیکی این شهر قرار گرفته، و همچنین برج خولیا٥ که تاریخ هر دو به عصر رومیان می‌رسد و از زیباترین مجموعه‌های تاریخی اسپانیا به شمار می‌روند، اشاره کرد. کلیسای مریم مقدس که تا سدۀ ٧ق/١٣م مسجد بود، و شماری از دژهای به‌جا مانده در این شهر، مربوط به دورۀ حضور مسلمانان است که برخی از آنها به روزگار تسلط ناپلئون بر اسپانیا، مرمت شده‌اند (شکیب، ١/١٠٠؛ «مسیر...٦»).
منابع دورۀ اسلامی از بازارهای پر رونق و دژ استوار این شهر نام برده‌اند (ادریسی، ٢/٥٥٠-٥٥١؛ ابن عبدالمنعم، ١٣٣). موقعیت طبیعی ترجاله که از مرزهای قلمرو اسلام با مسیحیان اسپانیا قرار داشت، موجب شده بود تا این شهر به یکی از مراکز مهم نظامی تبدیل شود (نک‌ ‌: ابن عبدالمنعم، شکیب، همانجاها).
١. Trujillo ٢. »Trujillo« ٣. La Vila ٤. »Post…« ٥. Julia ٦. »The Renaissance…«
پیدا ست که در برهه‌هایی پیش از استیلای موحدان، یعنی به روزگار ملوک‌الطوایف، ترجاله مدتی در دست مسیحیان بود، زیرا چون موحدان در نیمه‌های سدۀ ٦ق/١٢م به این شهر نزدیک شدند، ساکنان مسیحی آنجا شهر را ترک کردند و ترجاله به تصرف آنان درآمد (عنان، ٢/ ٢١٨). اما چندی بعد که مسیحیان اسپانیا نیرومند شدند و به پیشروی در قلمرو مسلمانان دست زدند، ترجاله از نخستین شهرهایی بود که مورد هجوم قرار گرفت و در ٥٦٠ق/١١٦٥م توسط «خرالدو» سردار مسیحی


اسپانیایی تصرف و ویران شد. او سپس شهر «یابره» را نیز فتح کرد و آن را همراه ترجاله به مسیحیان واگذارد (یاقوت، ١/٨٣٦؛ عنان، ٢/٢٧). بعدها مسلمانان دوباره بر این شهر استیلا یافتند. آن‌گاه که حکومت مسیحی لیون نیرومند شد، فرمانروای آنجا فرناندو (فردیناند) ترجاله را تصرف کرد و تلاشهای محمد بن یوسف بن هود برای غلبه بر آنجا بی‌نتیجه ماند (ابن عبدالمنعم، همانجا). این جنگها باعث کاهش اهمیت، ثروت و اعتبار ترجاله شد (رکلو، ٧٠١).
به نظر می‌رسد ترجاله تا سدۀ ٩ق/١٥م، هنوز دارای شکوه و عظمت بود و در منابع از دروازه‌های طلایی و میدان بزرگ و بازارهای مختلف آن یاد شده است («مسیر»).

مآخذ: ابن حوقل، محمد، صورة الارض، بیروت، ١٩٧٩م؛ ابن سعید مغربی، علی، المغرب فی حلی المغرب، به کوشش شوقی ضیف، قاهره، ١٩٥٣م؛ ابن عبدالمنعم حمیری، محمد، الروض المعطار، به کوشش احسان عباس، بیروت، ١٩٨٤م؛ ابن فرضی، عبدالله، تاریخ علماء الاندلس، به کوشش ابراهیم ابیاری، قاهره، ١٤١٠ق/١٩٨٩م؛ ادریسی، محمد، نزهة المشتاق، بیروت، ١٤٠٩ق/١٩٨٩م؛ شکیب ارسلان، الحلل السندسیة، قاهره، ١٣٥٥ق/١٩٣٦م؛ عبدالمؤمن بن عبدالحق، مراصد الاطلاع، به کوشش علی محمد بجاوی، بیروت، ١٣٧٣ق/١٩٥٤م؛ عنان، محمدعبدالله، دولة الاسلام فی الاندلس، عصر المرابطین و الموحدین، قاهره، ١٤١١ق/١٩٩٠م؛ مقدسی، محمد، احسن التقاسیم، به کوشش دخویه، لیدن، ١٩٠٦م؛ یاقوت، بلدان؛ نیز:


EUE; »Post Conference Optional Cultural/Educational Tour«, Ag Econ,
www. agecon. uga. edu/~wacra/cultural.htm; Reclus, E., Nouvelle Géographie universelle, Paris, ١٨٨٥; »The Renaissance Route« In-spain.net, www. in-spain.net /routes/extremadura_routes_ renaissance. htm; »Trujillo«, All Spain accommodation, www. Allspainacco-mmodation.com/extremadura/Posadadosorillas/history.htm;
محمدحسین اشرف