ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٦ - ١ مفهوم «اهل بيت»
پرسش شما، پاسخ موعود
اهل بيت (ع) كيانند؟
اشاره
اين صفحه اختصاص به طرح پرسشها، شبهات ومسائلى دارد كه براى شما عزيزان مطرح شده يا درمحيط خانوادهع مدرسه، دانشگاه يا محل كار شما از آنها صحبت به ميان آمده است؛ چه درموضوع مهدويت وچه در ساير زمينههاى اعتقادى واخلاقى. پس دست به كار شويد واز همين حالا پرسشهاى خودرا با درميان بگذاريد. ما هم سعى مىكنيم پاسخ هاى مناسبى به آنها بدهيم.
يكى از خوانندگان گرامى مجله، پرسيده اند: مقصود از اهل بيت كه در قرآن كريم از هر گونه رذائل و پليدى مبرّا شدهاند، كيست؟
پاسخ اين پرسش را از كلام آيتالله سبحانى، از اساتيد محترم حوزه علميه قم بيان مىكنيم.
منظور سؤال كننده، اين آيه مباركه است كه مىفرمايد:
إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً؛[١]
خداوند مىخواهد پليدىها را تنها از شما خانواده دور كند و شما را كاملًا پاك گرداند.
براى بررسى آيه «تطهير» لازم است دو مطلب مورد بحث قرار گيرد:
اول، اينكه مفهوم «اهل بيت» چيست و عرب اين واژه را در چه موردى به كار مىبرد؟
دوم، اينكه اين آيه در مورد چه كسانى نازل شده است؟
١. مفهوم «اهل بيت»
واژه اهل بيت مركب از دو كلمه است:
«اهل» و «بيت»
مفهوم هر دو كلمه واضح و آشكار است و براى تشريح آن به نقل سخنان فرهنگ نويسان عرب نيازى نيست، زيرا واژه «اهل» هر چند عربى است، ولى ورود آن به زبان پارسى و انس ما با اين لفظ در طول چند قرن، آن را در رديف كلمات فارسى درآورده است، و از مجموع استعمالات آن به صورت مضاف مىتوان مفهوم آن را چنين توضيح داد:
اهل امر: زمامداران،
اهل انجيل: پيروان انجيل،
اهل كتاب: پيروان كتابهاى آسمانى،
اهل اسلام: پيروان اسلام،
اهل الرجل: كسانى كه با مردى پيوند خويشاوندى دارند،
اهل بيت: كسانى كه در سايه پيوند خويشاوندى در خانهاى به صورت مشترك زندگى مىكنند،
اهل الماء: موجوداتى كه در آب دريا يا كنار آن زندگى مىكند.
با توجه به موارد استعمال اين كلمه مىتوان مفهوم اين لفظ را به شرح زير بيان كرد: هر انسانى كه نسبت به موضوعى (مضاف اليه) يك نوع انتساب يا اختصاص، و الفت و انسى دارد، به آن «اهل آن شىء» مىگويند، از اين رو «ابن منظور» در لسان العرب مىگويد: «اهل الرجل اخص الناس به: خصّيصان هر مردى، اهل اوست».
به ديگر سخن، هرگاه گفته شود «اهل الرجل» مقصود كسانى است كه به او وابسته بوده و از اتباع و متعلّقان او به شمار مىروند و بر اساس اين بيان، بايد گفت: اهل بيت مفهوم وسيعى دارد كه فرزندان و همسران انسان را نيز در بر مىگيرد، لذا قرآن به روشنى آن را در مورد همسر ابراهيم به كار برده و آورده است كه فرشتگان خطاب به او گفتند: