حضرت در جواب مى‌فرمايد: «نه مگر مستضعفان فكرى در آن روزگار، حضرت از زنان و كودكان‌[١] و در روايت ديگرى از كودكان و كودك فكران- چه زن و چه مرد[٢]- ياد كرده است.

اين در حالى است كه طبق برخى روايات، در آستانه ظهور، جامعه به رشد فكرى بالايى مى‌رسد و حتى زنان درون خانه‌ها از استضعاف فكرى خارج مى‌شوند، و توان داورى ميان انديشه‌ها را پيدا مى‌كنند.[٣] چگونه ممكن است مراد از دولت مستضفعان، استضعاف فكرى باشد، ولى بستر ظهور، رخت بستن استضعاف فكرى باشد؟ و چگونه ممكن است كسانى مثل اسماعيل جعفى كه ولايتشان مورد تأييد امام باقر (ع) است، به دليل نداشتن استضعاف فكرى، اهل اين دولت نباشند، اما مستضعفان فكرى كه توان تشخيص ولايت را ندارند و آن باور هم ندارند، اهل اين دولت باشند؟ و اساساً مگر ممكن است كسانى كه توان درك و فهم ولايت را ندارند، به حكومت ولايى و فرمان ولايت گردن نهند و از آن فرمان‌بردارى كنند؟! روشن است كه اين نيز نمى‌تواند معناى دولت مستضعفان باشد.

دولت مستضعفان يعنى دولت مستضعفان اجتماعى‌

بنابراين تفسير، دولت مستضعفان يعنى دولت كسانى كه از نظر اجتماعى- سياسى در موضع ضعف قرار گرفته‌اند. كسانى كه داراى ولايت و حقّ حاكميت هستند، امّا به جهت استضعاف اجتماعى حكومت به آنان نرسيده است. خداوند وعده داده آنان را وارثان زمين قرار دهد و حاكميت بر مردم را نصيب آنان گرداند.

براى فهم بهتر اين موضوع بايد فلسفه سياسى اسلام در باب حكومت روشن گردد. حكومت حضرت مهدى (ع) جزئى از فلسفه سياسى اسلام است و تا اصل موضوع روشن نگردد، تكليف حكومت حضرت نيز روشن نمى‌شود و سؤالات مربوط به آن بى‌پاسخ مى‌ماند.

جايگاه «استضعاف و اقتدار اجتماعى» در فسلفة سياسى اسلام‌

شيعه براى حاكميت دو مقام قائم است؛ مقامى كه در آن حقّ حاكميت «جعل» مى‌شود و مقامى كه در آن حاكميت «تحقّق» مى‌يابد. از همين رو از مسائل بنيادين و اساسى در اين ديدگاه، تفكيك مقام ولايت و حقّ حاكميت از مقام تولّى و تحقّق حاكميت است. در اين ديدگاه، «اعطاى حقّ حاكميت» و «تعيين ولى» در يك مقام صورت مى‌گيرد و تنها عامل مؤثر در آن «جعل الهى» است و «تحقق حاكميت» و «تولّى و تصدى امور» نيز در مقام ديگرى شكل مى‌گيرد كه در آن، مردم نقش دارند و تأثير گذارند.

واقعيت آن است كه برخوردارى از ولايت الهى و داشتن حقّ حاكميت از سوى خداوند، به معنى تحقق و عينيت يافتن حكومت نيست. چه بسيار صاحبان ولايت الهى كه به تولّى و تصدّى جامعه نرسيدند. وضعيت بسيارى از پيامبران و ائمه اطهار (ع) اين گونه بوده و به طور مشخص وضعيت حضرت مهدى (ع) نيز همين گونه است. حضرت مهدى (ع) داراى ولايت و حق حاكميت از جانب خداوند متعال است، امّا