وجود مبارك امام عصر (ع) علاوه بر اينكه وارث مواريث و ودايع نبوت است، وارث ائمه سلف خود نيز مى‌باشد. آنچه در اين مقاله بررسى شده، كتاب جامعه امام على (ع) و مصحف امام على (ع) است كه تقديم شما مى‌شود.

١. كتاب جامعه على (ع)

در خصوص اين كتاب احاديث فراوانى وارده شده است كه ما هم سعى مى‌كنيم بر اساس همين احاديث روشن نماييم كه اين كتاب شريف (كه جامعه نام دارد) چه بوده است و چه مطالبى در آن كتاب وجود دارد و اكنون كجاست؟

در اين باره از ابوبصير- از اصحاب امام باقر و امام صادق، (ع)- روايتى بدين مضمون نقل شده است:

- ابوبصير مى‌گويد: خدمت امام صادق (ع) رسيدم و عرض كردم فدايت شوم سؤالى دارم، آيا اينجا كسى هست كه سخنان مرا بشنود؟ امام صادق (ع) پرده‌اى را كه بين آن اتاق و اتاق مجاور آويخته شده بود كنارى زد و در آنجا سركشيد و سپس به من فرمود: «اى ابومحمد (كنيه ابوبصير) هرچه مى‌خواهى بپرس».

عرض كردم فدايت شوم، شيعيان تو طى احاديثى مدّعى هستند كه رسول خدا (ص) بابى از علم به روى على (ع) گشوده كه از آن هزار باب ديگر گشوده مى‌شود. امام (ع) فرمود: اى ابومحمد، ما جامعه داريم و آنها چه مى‌دانند كه جامعه چيست؟ پرسيدم: فداى تو گردم جامعه چيست؟

امام (ع) فرمود:

صحيفه‌اى است به درازاى هفتاد ذراع، به ذراع رسول خدا (ص) و املاى آن حضرت كه همه مطالب آن يك به يك، از دو لب مبارك ايشان بيرون آمد و على (ع) آن را به خطّ خود نوشته است و در آن صحيفه از هر حلالى و حرامى و از هر آنچه كه مردم به آن نياز داشته و دارند، سخن رفته است؛ حتى ديه يك خراش سطحى بر پوست بدن.[١]

در حقيقت پيامبر اكرم (ص) مجموعه احكام اسلام را بر اميرالمؤمنين (ع) املا فرموده و آن حضرت نيز آن را به‌صورت كتابى به نام جامعه گردآورى نموده است، و اين مجموعه گرانقدر به ترتيب نزد ائمه (ع) بوده و آن بزرگواران گاهگاهى آن را بر مردم عرضه مى‌داشتند.

حديث ديگرى را نيز در اين خصوص نقل مى‌نماييم. امام صادق (ع) فرمود:

همانا نزد ما نوشتجاتى است كه با وجود آنها نيازى به مردم نداريم ولى مردم به ما احتياج دارند، نزد ما كتابى است به املاى پيامبر (ص) و خطّ على (ع) كه هر حلال و حرامى در آن است. شما راجع به كارى نزد ما مى‌آييد سپس ما مى‌فهميم كه شما به آن عمل مى‌كنيد يا آن را ترك مى‌كنيد.[٢]

در منابع اهل سنت به اين مطلب اشاره شده كه على (ع) هر روز صبح و شام، براى تعليم گرفتن قرآن و آنچه نازل شده بود، به خدمت پيامبر (ص) مى‌رسيد؛ ابن ماجه از على (ع) روايت كرده كه ايشان فرمود:

من سحرگاهان هر روز به خدمت پيامبر (ص) مى‌رسيدم و از پشت در مى‌گفتم: «السلام عليك يا نبىّ‌الله»، و اگر آن حضرت آهسته و آرام سرفه مى‌كرد، به خانه بازمى‌گشتم وگرنه داخل مى‌شدم.[٣]

در اين ملاقات‌ها پيامبر (ص) به على (ع) دستور نوشتن مى‌داد، و مى‌فرمود:

آنچه را به تو مى‌گويم بنويس. و على (ع) سؤال كرد: اى رسول خدا، از آن مى‌ترسى كه فراموش كنم؟ پيامبر فرمود: نه، از خدا خواسته‌ام حافظه‌ات را نيرو بخشد و تو را دچار فراموشى نگرداند، آن را براى شريكانت يعنى امامان بعد از خودت بنويس؛ [و با اشاره به امامت امام حسن (ع) فرمودند:] اين نخستين آنان است و فرمود: امامان، از فرزندان حسين (ع) هستند.[٤]

ابوحمزه ثمالى مى‌گويد: به حضرت على بن الحسين (ع) عرض كردم: فدايت شوم، آنچه در نزد پيامبر اكرم (ص) بود، به اميرالمؤمنين (ع) عنايت شد، بعد از امير المؤمنين (ع) به امام حسن (ع)، سپس به امام حسين (ع) و بعد به هر امام تا روز قيامت؟ امام فرمودند:

«صحيح است، و به اضافه پيشامدهايى كه هر سال رخ‌