از زُرارة بن اعين شيبانى در بصائر الدرجات روايت شده كه امام صادق (ع) فرمود: هنوز امام باقر (ع) حيات داشت كه آن مواريث و كتاب‌ها به من منتقل گرديد.»[٢]

اين روايت نيز مشخص مى‌سازد، مواريث كه كتاب جامعه على (ع) نيز شامل آن مى‌شود؛ در زمان حيات امام باقر (ع) به فرزند گرامى‌اش، امام صادق (ع) منتقل گرديده است. در كتاب‌هاى ديگر در مورد ساير ائمه بعد از امام صادق (ع)، نيز رواياتى وارد گرديده است.[٣]

در پايان اين مبحث به مواردى از رجوع امامان مكتب اهل بيت (ع) به كتاب جامعه على (ع) مى‌پردازيم.

از ابان بن تغلب بن رياح روايت شده كه گفت:

از على بن الحسين (ع) در مورد كسى سؤال شد كه درباره مقدارى از مال خود وصيت كرده است (به‌طور مبهم وصيت كرده كه مقدارى از مال او را به فلان مصرف برسانيد، اما مقدار آن را مشخص نكرده و عباراتى مانند «بخشى از اموالم» بكار برده است).

حضرت سجاد (ع) در پاسخ فرمود: «شى‌ء (بخشى) در كتاب على (ع) يك ششم محسوب مى‌شود».[٤]

نجاشى روايت كرده است كه:

عذافربن عيسى خزاعى صيرفى در معيت حكم بن عتيبه كوفى به خدمت امام باقر (ع) رسيدند، حَكَم آغاز سخن كرد و مسائلى را مطرح ساخت و امام با اينكه ديدار حكم را خوش نداشت، او را پاسخ مى‌داد تا اينكه در مسئله‌اى بينشان اختلاف نظر افتاد (حكم پاسخ امام را نپذيرفت)؛ در اين هنگام امام باقر (ع) روى به فرزند خود كرده، فرمود: پسرم، برخيز و آن كتاب على (ع) را بياور؛ فرزند امام فرمان برد و كتابى بزرگ كه طوماروار روى هم پيچيده شده بود، پيش روى آن حضرت نهاد. امام آن را گشود و به جستجوى مسئله مورد بحث پرداخت تا آن را بيافت و سپس فرمود: اين املاى رسول خدا (ص) و خط على (ع) است.[٥]

آن حضرت، در ادامه همين حديث فرمود:

به هر طرف كه مى‌خواهيد، به شرق و به غرب برويد كه به خدا سوگند، علمى از اين مطمئن‌تر كه نزد خانواده ماست و جبرييل بر ما فرودآورده، نزد هيچ‌كس ديگر نخواهيد يافت.

بارها استفاده ائمه از كتاب جامعه على (ع) و پاسخ دادن به سؤالات، در منابع معتبر شيعه آورده شده كه ما در اينجا مواردى از آنها را ذكر مى‌نماييم:

- باب طهارت: زراره به نقل از امام صادق (ع) روايت كرده، كه فرمودند: در كتاب على (ع) آمده است: «گربه، درنده است و خوردن باقيمانده خوراكش- شرعاً- اشكالى ندارد. من از خدا شرم مى‌كنم كه خوراكى را به دليل اينكه گربه آن را دهن زده، ترك كنم».[٦]

- باب زكات: امام صادق (ع) فرمودند: در كتاب على (ع) چنين يافتيم كه رسول خدا (ص) فرمود: «هر گاه زكات پرداخت نشود، زمين، بركاتش را منع مى‌كند».[٧]

- باب حدود: امام صادق (ع) فرمودند: در كتاب على (ع) آمده است كه شارب خمر، هشتاد ضربه و شارب نبيذ نيز بايد هشتاد ضربه زده شود».[٨]

- باب ديات: امام صادق (ع) فرمودند: در كتاب على (ع) ديه سگ شكارى، چهل درهم است».[٩]

در روايتى امام صادق (ع) فرموده‌اند:

حديث من، حديث پدرم است و حديث پدرم، حديث جدّم و حديث جدّم همان حديث حسين است و حديث حسين، حديث حسن و حديث حسن، حديث اميرالمؤمنين و حديث اميرالمؤمنين، حديث رسول خدا (ص) و حديث رسول خدا (ص)، سخن خداى عزّوجلّ است.[١٠]

٢. مصحَف اميرالمؤمنين، على (ع)

درباره مصحف اميرالمؤمنين، على (ع) ابتدا خود كلمه مُصحَف و معناى دقيق آن را بررسى مى‌نماييم.

معناى مصحف‌

در زبان عربى به چيزى كه در آن مى‌نويسند صحيفه و جمع آن را صحائف و صحَف و صحُف مى‌گويند[١١] و مصحف را مجموعه ميان دو جلد مى‌گويند، بنابراين مصحف نام كتاب جلد شده است؛ چه قرآن باشد و چه غير قرآن (مانند مصحف حضرت زهرا (ع) كه غير از قرآن است و كلمه‌اى ازقرآن در آن نيست).

اما مصحف على (ع) چيست؟

پس از اينكه معلوم شد مصحف يعنى نوشته‌اى بين دو جلد و اينكه مصحف مى‌تواند قرآن باشد، يا غير از قرآن، بايد گفت كه آنچه معروف به مصحف على (ع) است، همان قرآنست كه آن حضرت جمع و تدوين نموده بود و داراى ويژگى تفسير و شأن نزول آيات بوده و به همان ترتيب كه پيامبر (ص) دستور داده بودند، سوره‌ها را مرتب نموده بود. على (ع) آن قرآن را پس از رحلت پيامبر (ص) به حكومت خلفا عرضه داشت، اما خلفا به دليل آنكه آن قرآن همراه تفسير و شأن نزول آيات بوده و برخى از آيات قرآن كريم در نكوهش بزرگان قريش و كسانى نازل شده بود كه با رسول خدا (ص) مى‌جنگيدند و بخشى نيز در نكوهش قبايل برخى از صحابه قريشى و خويشاوندان خلفا نازل شده و آنها را مذمت كرده بود، لذا خلفا مصحف على (ع) را قبول نكردند.

در اينجا برخى از آيات را كه شأن نزول آنها براى حكومت‌