در مورد فلسفه و حكمت غيبت آخرين حجت خدا سخنان بسيارى گفته شده و احتمالات متعددى مطرح گشته است. اما شايد اين احتمال كه فلسفه غيبت آزمودن مؤمنان و تميز و تشخيص مدعيان دروغين پيروى از ولايت و منتظران از ولايت مداران واقعى و منتظران راستين است، از ديگر احتمالات پذيرفتنى تر و نزديك تر به واقع باشد.

كلاس درسى را در نظر بگيريد كه آموزگار آن براى آزمودن دانش آموزانش دقايقى كلاس را ترك گفته اما دورادور نظاره گر آنان است. آنچه او مشاهده مى كند چه خواهد بود؟ گروهى از دانش آموزان غيبت از آموزگار سوء استفاده كرده و به آزار و اذيت ديگر همكلاسيها پرداخته اند؛ گروهى ديگر با شيطنتهاى كودكانه خود همه كلاس را به هم ريخته اند؛ عده اى ديگر با حسرت تمام چشم به فضاى بيرون از كلاس دوخته و تماشاگر دانش آموزانى هستند كه در حيات مدرسه مشغول جست و خيزند؛ برخى از دانش آموزان هم فرصت را غنيمت شمرده و به انجام تكاليف عقب مانده خود مشغولند.

قطعا به هنگام حضور دوباره آموزگار به كلاس و اطلاع دانش آموزان از اينكه او دورادور همه آنها را زير نظر داشته است، آنهايى كه وقت خود را با شيطنت و بازيگوشى به هدر داده اند بسيار شرمنده خواهند شد.

جهان عصر غيبت نيز همانند همين كلاس درس است. كلاسى كه در ظاهر استاد در آن حضور ندارد. اما حركات و سكنات هيچيك از دانش آموزانش از نگاه تيزبين استاد دور نيست و همه آنها بايد به هنگام ظهور پاسخگوى شيطنتها يا بازيگوشيهاى خود باشند.

شايد بيان كلامى از امام عصر (ع) براى درك بهتر آنچه گفته شد مؤثر باشد. آن حضرت در يكى از توقيعات خود مى فرمايد:

فليعمل كلّ امرى ء منكم بما يقرب به من محبتّنا و ليتحنّب ما يدنيه من كراهتنا، و سخطنا، فإنَّ أمرنا بغتة. فجاءة حين لا تنفعه توبة، ولا ينجيه من عقابنا ندم على حوبة.[١]

پس هر يك از شما بايد آنچه را كه موجب دوستى ما مى شود پيشه خود سازد و از هر آنچه كه موجب خشم و ناخشنودى ما مى گردد، دورى گزيند؛ زيرا فرمان ما به يكباره و ناگهانى فرا مى رسد و در آن زمان توبه و بازگشت براى كسى سودى ندارد و پشيمانى از گناه كسى را از كيفر ما نجات نمى بخشد.

آرى، همه ما در آزمونى بزرگ واقع شده ايم. آزمونى كه اگر از آن سربلند بيرون آييم برترين مردم همه روزگاران خواهيم بود.[٢] و اگر از عهده آزمون برنياييم فرداى ظهور بايد در برابر حجت خدا پاسخگو باشيم. پس بياييم از همين امروز و پيش از آنكه واقعه ناگهانى ظهور فرا رسد خود را براى پاسخگويى در برابر امام عصر (ع) آماده كنيم؛ چرا كه فردا خيلى دير است.

پى نوشتها:

[١]. احمدبن على بن ابى طالب طبرسى، الإحتجاج، ص ٤٩٥؛ همچنين ر. ك: محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٥٣، ص ١٧٦، ح ٧.

[٢]. ر. ك: محمدباقر مجلسى، همان، ج ٥٢، ص ١٢٢، ح ٤.