ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٩ - مصاديقى از مال حرام
مرحوم كربلايى كاظم فراهانى كه خداوند به او عنايت فرموده و بدون اينكه سواد داشته باشد، تمام سى جزء قرآن را يكباره حفظ شده بود، نقل مىكنند كه:
طلّاب «مدرسه فيضيّه قم» او را دعوت مىكردند و از او سؤالاتى در مورد قرآن مىكردند و او همه سؤالات را جواب مىداد. بعضاً او را به صرف ناهار دعوت مىكردند و او مىپذيرفت؛ ولى مىديدند گاهى بعد از خوردن غذا از آن محل خارج مىشود و با داخل كردن انگشت در حلق خود، سعى مىكند غذاها را از شكم خارج كند.
از او مىپرسيدند چرا اين كار را مىكنى؟! مىگفت: «غذايى كه خوردم حلال نبوده، نور قلبم كم شده؛ ديگر نمىبينم.»
اثر غذاهاى حلال در سبُكى و نور باطن و توجّه به عبادات و نيز اثر غذاهاى حرام در سنگينى و كدورت و كسالت در عبادات، به خوبى مشهود است؛ لذا در روايات بسيارى بر كسب حلال و اجتناب از حرام تأكيد شده است كه به گوشهاى از آن، اشاره مىكنيم.
رسول خدا (ص) در سه روايت چنين فرمودهاند:
١. «عبادت هفتاد جزء است كه بهترين جزء آن، طلب روزى حلال است.»
٢. «هر كس لقمه حلال بخورد، فرشتهاى بالاى سر او مىايستد و براى او طلب مغفرت مىنمايد تا زمانى كه از خوردن دست بكشد.»
٣. «هر كس غذاى حلال بخورد، خداوند قلب او را تا چهل روز نورانى مىگرداند.»
در مورد اجتناب از غذاى حرام و كسب حرام هم روايات زيادى از رسول خدا (ص) وارد شده است كه از باب نمونه، به روايات زير اشاره مىشود:
- «هر كس از راه غير حلال، مالى به دست آورد، توشهاش به سوى آتش است.»
- «خداى تعالى مىفرمايد: «هر كس توجّهى نكند كه از چه راهى درهم و دينار به دست مىآورد، من هم توجّهى نمىكنم كه از چه درى او را داخل آتش كنم.»
- «وقتى لقمه حرام در شكم كسى واقع شد، هر فرشتهاى در آسمانها و زمين او را لعنت مىكنند.»
از مجموعه اين احاديث روشن مىشود كه انسان بايد در كسب روزى خود دقّت كند تا حلال باشد و در نتيجه، غذايى كه مىخورد حلال باشد تا اثرات آن در قلب و روح او، نورانيت و لطافت ايجاد كند و عباداتش مقبول درگاه حضرت حق واقع گردد.
سعد بن عبدالله مىگويد: در زمان امام حسن عسكرى (ع) با احمد بن اسحاق كه از وكلاى آن حضرت بود، بر ايشان وارد شديم و مشاهده كرديم كه حضرت مهدى، روحى فداه، هم حضور دارند. احمد بن اسحاق، صد و شصت كيسه از وجوهات كه شيعيان فرستاده بودند، در مقابل امام حسن عسكرى (ع) گذاشت.
امام يازدهم به فرزند خويش فرمودند: «عزيزم! اين وجوه را بردار.»
امام زمان (عج) فرمودند: «آيا شايسته است كه دست پاك من به بعضى از اين مالهاى حرام برخورد كند؟»
فرمودند: «حلال و حرام را از هم جدا كن.»
راوى مىگويد: حضرت صاحبان آن صد و شصت كيسه را نام بردند، مقدار پول موجود در هر كيسه را فرمودند، وجوه حلال را از وجوه حرام جدا كردند و كيسههايى كه در آن، به سبب گرانفروشى، اجحاف و نظاير آن، مال حرام وجود داشت، برگرداندند و فرمودند: «اين وجوه به درد ما نمىخورد.»
امامان معصوم (ع) با سيره و رفتار زندگى خود بر آن بودند تا مردم را به حلالخوارى و كسب روزى حلال سوق دهند. آنان با سنّت و سيره خود در اصلاح اين امر مىكوشيدند؛ چنانكه حضرت شعيب (ع) در مبارزه با حرامخوارى تلاش كرد و تمام همّت و توان خويش را مصروف آن ساخت. محمّد بن منكدر گفت: روز بسيار گرمى به اطراف «مدينه» رفته بودم. ديدم حضرت باقر (ع) به همراه دو خدمتكارش مشغول كار است. با خود گفتم: يكى از بزرگان قريش در اين ساعت از روز و با اين حالت، در طلب دنيا؟! چه كار ناشايستى! اكنون مىروم و او را نصيحت مىكنم.
جلو رفتم و سلام كردم. او در حالى كه از خستگى نفس نفس مىزد و عرق از سر و رويش مىريخت، جواب سلامم را داد. گفتم: خدا كار شما را اصلاح كند! شما كه يكى از بزرگان قريش هستيد، در اين ساعت گرم، با اين حال و وضع، در طلب دنيا آمدهايد؟ اگر مرگ در اين حال به شما برسد، چه جوابى خواهيد داشت؟!
فرمودند:
«به خدا قسم! اگر مرگ در اين حال، به من برسد، مرا در حال اطاعت خداى تعالى مىيابد؛ چون در حال كسب مال حلال هستم و با اين كار مىخواهم احتياجات خود و اهل و عيالم را برآورم و به مردم، محتاج نباشم. بايد از زمانى ترسيد كه مرگ فرا برسد و در حال معصيت خدا باشيم.»
عرض كردم: خداوند شما را مورد رحمت خود قرار دهد! من مىخواستم شما را نصيحت كنم؛ ولى شما مرا نصيحت كرديد.[١]
پىنوشتها:
[١]. بقره، آيات ١٨٠ و ٢١٥، ٢٧٢ و ٢٧٣، كهف، آيه ٩٥، حج، آيه ١١