بله. يكى از چالش‌هاى ما در بيوتكنولوژى اين است كه تراريخته‌ها به غذاى مردم ورود پيدا كرده است. سابقه اين بحث در دنيا به حدود سى سال پيش باز مى‌گردد كه ابتدا هم از آمريكا آغاز شد.

فناورى قديمى اصلاح نژاد درگياهان و محصولات كشاورزى، دورگه‌سازى يا هيبريد بود. قديمى‌ها به زبان عاميانه به آن پيوند زدن و قلمه‌زدن مى‌گفتند و در اصلاح علمى، اصلاح نژاد با روش‌هاى مختلف. بعدها با استفاده از روش‌هايى مثل تابش اشعه راديواكتيو، جهش ايجاد مى‌كردند و مثلًا هزار رده توليد مى‌شد؛ ممكن بود كه از آن هزار رده، پنج تا خوب شود؛ اين كاملًا اتّفاقى بود؛ يعنى نمى‌توانستند حدس بزنند. الآن مركز اصلاح نژاد يا اصلاح بذر، از همين روش‌ها استفاده مى‌كنند. اشعه كه مى‌تاباندند، جهش ايجاد مى‌شد؛ يعنى ممكن بود هزار نمونه بميرند؛ چون جهش كشنده بود؛ ولى از آن، بين صد نمونه خوب پيدا مى‌شد. بعد آنها را رصد مى‌كردند و مى‌ديدند از آن صدتا يكى خوب است و آن يكى مى‌شد بذر خوب با ويژگى خاص و مفيد؛ ولى مهندسى ژنتيك يا دستكارى ژنى نبود.

\* بذر خوب يعنى چه بذرى؟

مثلًا بذر گندمى مى‌شد با توليد بيشتر و ساقه مقاوم‌تر. اين بحث‌هايى كه مى‌شنويم؛ كه بازده محصول را افزايش داديم، يا رده‌اى داريم كه كيفيت بهترى دارد؛ اينها با همان روش‌هاى قديمى امكان‌پذير بوده است.

كاربردهاى دانش دستكارى ژنتيك (تراريختگى)

\* پس تمركز اين فناورى بر روى محصولات كشاورزى بوده است؟

خير؛ از سال ١٩٧٠ م. كه تكنولوژى دستكارى ژنتيكى كشف شد، دانشمندان ابتدا در حوزه پزشكى، از آن استفاده كردند؛ يعنى داروهاى نوتركيب و واكسن‌هاى نوتركيب و انواع محصولات ديگر توليد كردند يا براى تشخيص در پزشكى استفاده كردند كه همين الآن هم مورد استفاده است و همچنين در موارد بسيار ديگر كاربردهاى بسيار مهم و ارزشمندى دارد.

\* ممكن است چند نمونه از كاربردهاى اين علم را بفرماييد؟

اين فناورى در پنج عرصه استفاده شد كه من حالا يكى دو مورد را عرض مى‌كنم. يكى از اين موارد، مثلًا در تحقيقات پايه بود؛ يعنى اين دانش كمك مى‌كرد كه به سؤالات مهمّى در حوزه‌هاى مختلف زيستى در جهان پاسخ بدهيم. درواقع، به سؤالات قديمى پاسخ‌هاى جديد بدهيم؛ مثلًا اينكه علّت بيمارى‌هاى وراثتى چيست؟ علّت اختلالات ژنتيكى چيست؟ ريشه سرطان چيست؟ ريشه‌هاى مولكولى پديده‌هاى هستى چيست؟ و هزاران سؤال ديگر. اينها سؤالاتى هستند كه پاسخ بسيارى از آنها الآن كشف شده يا در حال كشف است.

اتّفاقاً اخيراً بنده در اين زمينه، به «اسپانيا» دعوت شدم، براى اينكه يك ساعت در اين مورد براى دانشمندان دنيا صحبت كنم. كلّيه هزينه‌هاى اين سفر را نيز خودشان تقبّل كردند؛ به خاطر همان يك ساعت. ببينيد چقدر بحث مهم است و ما براى پاسخ به نيازهاى جامعه در عرصه‌هاى مختلف با بيوتكنولوژى و مهندسى ژنتيك و همچنين علوم جديد ديگر، مثل سيستم بيولوژى، سينتيك بيولوژى، بيوانفورماتيك، مهندسى پروتئين، مهندسى متابوليك و غيره چه ايده‌هايى داريم.