درباره پيدايش سلفى‌گرى ابتدا بايد به لغت سلف توجّه كنيم. سَلَف به معناى گذشته و گذشتگان است؛ ولى از نظر خود سلفى‌ها، هر گذشته‌اى سلف نيست. از نظر آنها سلف عبارت است از افرادى كه در سه قرن اوّل اسلام زندگى مى‌كردند. از نظر ما؛ اگر اين مدّعا درباره مردم ساكن در قرن اوّل بود، مى‌شد آن را به علّت صحابى پيامبر (ص) بودن پذيرفت. امّا وقتى درباره مردم سه قرن گفته مى‌شود، ما وجهى براى برترى دادن مردم اين سه قرن بر ديگر مردم نمى‌بينيم.

آنها بر چه اساسى چنين حرف عجيبى را به خورد مخاطبان خود مى‌دهند؟

مستند آنها در اين باره، يك حديث است. حديثى كه زياد از آن استفاده مى‌كنند: آنها مى‌گويند: پيغمبر (ص) فرموده‌اند: «خير القرون قرنى ثم الذين يلونهم ثم الذين يلونهم»؛ ما اين سخن را در منابع روايى شيعى صحيح نمى‌دانيم: «بهترين قرن‌ها، قرن من است و بعد از من مردمى كه در قرن بعدى مى‌آيند و مردم در قرن بعد.» اين حديث در كتاب «صحيح بخارى»، كتاب «شهادات»، در باب لايشهد على شهادة الجور اذا اّشهد آمده است. حديث شماره ٢٦٥٢.

بنابراين، آنها اعتقاد دارندكه: به استناد اين حديث، كسانى كه در سه قرن اوّل بودند، انسان‌هاى شريف و خوبى بودند و مورد تأييد پيغمبرند و به آنها سلف مى‌گوييم.

پس تكليف اين برش تاريخى معلوم شد و ديديم اين سلف به اين معناى پدران و اجداد و قرون گذشته نيست، بلكه به معنى سه قرن اوّل پيدايش اسلام است. به استناد حديثى كه خدمتتان عرض كرديم، اين معناى سلف در لغت.

آيا واقعاً تمام اين اعتقادات سلفى‌ها در صدر اسلام و حتّى سه قرن نخست وجود داشته است؟

درباره پيدايش سلفى‌گرى بايد اذعان داشت كه اين عقيده، به تدريج به وجود آمده و يكجا ايجاد نشده است. انديشه‌هاى سلفى‌گرى را وقتى در طول تاريخ اسلام بررسى مى‌كنيم، مى‌بينيم بخشى از اينها در قرن‌هاى اوّل، دوم و سوم و برخى در قرن‌هاى هفتم و هشتم، در زمان حيات ابن تيميه وجود دارد. پس عقايد آنها يك‌باره شكل نگرفته است. مجموعه افرادى را كه داراى اين اعتقاد هستند، سلفى مى‌خوانند.

اين عقيده، در افكار خليفه دوم، مروان بن حكم، معاويه و برخى اصحاب ديگر وجود داشته و در احاديثى رگه‌هايى از آن پيدا مى‌شود.

ممكن است نمونه‌اى از باور سلفى را بيان كنيد؟

مثلًا از عمربن خطّاب و عايشه نقل شده است. اينها جزيى است و