ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٧ - ٣ سرانجام دجّال
مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ؛[١] آيا جز اين انتظار دارند كه فرشتگان به سويشان بيايند يا پروردگارت بيايد يا پارهاى از نشانههاى پروردگارت بيايد [امّا] روزى كه پارهاى از نشانههاى پروردگارت [پديد] آيد كسى كه قبلًا ايمان نياورده يا خيرى در ايمان آوردن خود به دست نياورده، ايمان آوردنش سود نمىبخشد. بگو منتظر باشيد كه ما [هم] منتظريم.»
اشاره روايات تفسيرى نقل شده زير اين آيه را مىتوان در چهار موضوع خلاصه كرد:
١. موضوع ميثاق فطرى خداوند با مردم: هشام بن حكم از امام باقر (ع) نقل مىكند درباره فرموده خداوند، «لايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ يعنى فى الميثاق أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً قال الإقرار بالأنبياء و الأوصياء و أمير المؤمنين (ع) خاصة قال لا ينفع إيمانها لأنها سلبت؛[٢] سود ندهد كسى را ايمانش در صورتى كه پيش از آن ايمان نداشته (يعنى در ميثاق) يا در دوران ايمانش كار خير نكرده است».
پرسش كردم، فرمود: «مقصود اقرار به انبياء و اوصياء است و به خصوص اميرالمؤمنين (ع) فرمود: «ايمانش سود ندهد براى آنكه سلب شود و بىايمان از دنيا برود.»
٢. نشانههاى قيامت كه در برخى از روايات فقط به طلوع خورشيد از مغرب اشاره دارد. «و هو طلوع الشّمس من مغربه»[٣]
٣. ظهور امام زمان (ع): مانند نقل ابوبصير از امام صادق (ع) ذيل آيه كه فرمود: «يعنى خروج قائم منتظر ما»، سپس فرمود: اى ابا بصير! خوشا به حال شيعيان قائم ما، كسانى كه در غيبتش منتظر ظهور او هستند و در حال ظهورش نيز فرمانبردار اويند، آنان اولياى خدا هستند كه نه خوفى بر آنهاست و نه اندوهگين مىشوند.»[٤]
در روايتى ديگر از على بن رئاب نقل مىكند: امام باقر (ع) در تفسير اين آيه «روزى كه بعضى از آيات پروردگارت بيايد، ايمان هيچ نفسى كه پيشتر ايمان نياورده است، به وى فايده نمىرساند» فرمودند: «آيات عبارت از ائمه است و آيت منتظره، حضرت قائم (ع) است و در روز ظهورش كه با شمشير به پاخيزد، ايمان كسى كه پيشتر ايمان نياورده باشد، به وى سود نرساند؛ گرچه به پدران گذشته وى ايمان آورده باشد.»[٥]
٤. بيان برخى نشانههاى ظهور كه آنچه مورد نظر ماست، اشاره به دجّال است.
مانند روايتى كه عيّاشى از زراره، حمران و محمّد بن مسلم نقل مىكند:
مقصود از اين آيات، طلوع آفتاب از مغرب و خروج جنبده از زمين و دجّال است كه اگر انسان به گناه اصرار بورزد و عمل ايمانى به جا نياورد و اين آيهها ظاهر شود، ايمانش سودى نخواهد داشت.[٦]
٣. سرانجام دجّال
عاقبت جنگ ميان دجّال و امام زمان (ع) با غلبه و پيروزى ياران منجى حقيقى همراه است؛ روايات فريقين درباره موضوع از ميان بردن دجّال را مىتوان به دو دسته تقسيم نمود:
١. دستهاى از روايات، امام عصر (ع) را از ميان برنده دجّال معرفى مىكند، به عنوان مثال از امام صادق (ع) نقل شده است كه فرمودند:
«القائم الّذى يقوم غيبته فيقتل الدّجّال»[٧] يا از حضرت سجّاد (ع) نقل است كه فرمودند: «المهدى الّذى يقتل الدجّال»،[٨] در خطبهاى كه از امام على (ع) در صدر كلام اشاره شد، حضرت زمان و مكان دقيق