اين رويداد را مشخّص مى‌كنند: «يقتله (الدّجال) الله عزوّجلّ بالشّام على عقبه تعرف بعقبه افيق لثلاث ساعات مضت من يوم الجمعه على يد من يصلّى عيسى بن مريم خلفه»[١]

٢. دسته‌اى ديگر از روايات فاعل قتل را به حضرت عيسى (ع) نسبت داده‌اند. در شيعه در «تفسير فرات» كوفى در حديث معنعنى‌[٢] از امام باقر (ع) نقل شده است:

«سيأتى على النّاس لا يعرفون والله ما هو التوحيد حتّى يكون خروج الدّجال و حتّى ينزل عيسى بن مريم من السّماء و يقتل الله الدّجال على يده»[٣]

در منابع اهل سنّت اين دسته روايات بيشتر ديده مى‌شود؛ مانند: «ينزّل عيسى فيقتله»؛[٤] «فبيّنت هو كذلك اذ بعث الله المسيح بن مريم فينزّل ... فيقتله ثم يأتى عيسى بن مريم قوم عصمهم الله عنه»[٥] در جمع اين روايات با توجّه به اعتقاد مسلمانان به بازگشت حضرت عيسى (ع) و مقام وزارت وى در حكومت آينده جهان به رهبرى امام زمان (ع) بايد گفت كه هر دو دسته روايات قابل اعتنا و پذيرفتنى است؛ به عبارت ديگر دسته اوّل روايات از ميان بردن دجّال را به رهبر اين حكومت جهانى و دسته دوم به وزير اين حكومت نسبت مى‌دهد.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. شايگان، داريوش، اديان و مكتب‌هاى فلسفى هند، ج ١، ص ٢٧٤.

[٢]. واژه سوشيانس در اوستاى جديد به صورت مفرد و جمع داراى معانى مختلفى است كه همگى حاكى از نجات بخشى در آينده بشر دارد. نك: راشد محصّل، نجات بخشى در اديان، ص ٦.

[٣]. مقدّم، محمّد، جستار درباره مهر و ناهيد، ص ١١.

[٤]. فروهر يا فرموشى كه در اوستاFarvasi ودر فارسى باستان:Fravarti ودر فارسى ميانه:Frawaher ودر فارسى نو همان فروردين است كه بازمانده حالت اضافه جمع آن در فارسى باستان است. نك: راشد محصّل، اندرساخت مردمان.

[٥]. نك: كهن، آبراهام، گنجينه‌اى از تلمود، صص ٣٥١- ٣٥٢.

[٦]. همان، ص ٢١٩.

[٧]. پور اسماعيل، احسان، آينده بشريت از ديدگاه قرآن و عهد جديد، صص ٢٠٣- ٢٧٥.

[٨]. طبرى، محمّد بن جرير طبرى، دلائل الامامه، ص ٢٥٦.

[٩]. آينده بشريت از ديدگاه قرآن و عهد جديد، ص ٢٦.

[١٠]. همان، ص ٥٤.

[١١]. ابن منظور، لسان العرب، ج ١١، ص ٢٣٧.

[١٢]. همان، ج ٦، ص ٨٠.

[١٣]. معارف، مجيد، شناخت حديث، ص ٣٥٨.

[١٤]. انجيل يوحنّا در حدود سال ١٤٠ م. توسط يوحنّا در آسياى صغير (تركيه كنونى) نوشته شده است.

نويسندگان قديم، انجيل يوحنّا را آخرين انجيل دانسته‌اند و كليساى قرن اوّل عقيده داشت كه اين انجيل توسط يوحنّاى رسول نوشته شده، گرچه شهادت ايرينيوس كه شاگرد پليكارپ و او هم شاگرد يوحنّا بود، نشان مى‌دهد، انجيل مزبور بعد از انتشار ساير اناجيل در «افسس» منتشر شد. (براى اطّلاع بيشتر نك: قاموس كتاب مقدّس، ص ٩٤١؛ رويكرد اسلام به عهد جديد، ص ٥١.)

[١٥]. شناخت حديث، ص ٣٧٥.

[١٦]. هلى، هنرى، راهنماى كتاب مقدّس، ص ٧٤٠.

[١٧]. همان، ج ٢، ص ١٨.

[١٨]. همان، ج ٢، صص ٢٢- ٢٤.

[١٩]. همان، ج ٤، صص ٣ و ٤.

[٢٠]. رساله دوم يوحنّا، ص ٧.

[٢١]. دائرة المعارف كاتوليك، مدخل دجّال.

[٢٢]. رساله دوم پولس به تسالونيكيان، ٢: ١- ٤.

[٢٣]. همان، ٢: ٧.

[٢٤]. مكاشفه يوحنّا، ٧: ٢.

[٢٥]. رساله دوم پولس تسالونيكيان، ٢: ٧.

[٢٦]. خلاصه اديان در تاريخ دين‌هاى بزرگ، ص ١٩١.

[٢٧]. همان، ص ١٩٤.

[٢٨]. آشتيانى، جلال الدّين، تحقيقى در دين مسيح، ص ٩٢.

[٢٩]. خلاصه اديان در تاريخ دين‌هاى بزرگ، ص ٢٢٣.

[٣٠]. سوره نساء (٤)، آيه ١٥٧.

[٣١]. سرانجام عيسى (ع) در مقارنه ميان قرآن و عهد جديد، ص ٥٣.

[٣٢]. فهيم دانش، على، مقاله «مسيحيان صهيونيسم را بهتر بشناسيم»، پيش‌گويى‌ها و آخرالزّمان، ص ١٦٨.

[٣٣]. مكاشفه يوحنّا، ١٦، ١٦.

[٣٤]. مقاله مسيحيان صهيونيسم را بهتر بشناسيم»، پيش‌گويى‌ها و آخرالزّمان، ص ١٧١.

[٣٥]. انجيل متّى، ٢٤، ٦؛ انجيل لوقا، ١٠، ١٩ و ٢١ و ٩- ١١.

[٣٦]. رساله اوّل يوحنّا، ٢: ١٨.

[٣٧]. همان، ٤: ٣ و ٤.

[٣٨]. همان، ٢: ١٨.

[٣٩]. نورى، ميرزا حسين، مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ٣٢٦.

[٤٠]. مقدّسى سلمى، يوسف بن يحيى، عقدالدّر فى اخبار المنتظر، ص ١٥٧.

[٤١]. شيخ صدوق، كمال‌الدّين، ج ١، ص ٢٥٠.

[٤٢]. سوره انعام (٦)، آيه ١٥٨.

[٤٣]. كلينى، محمّد بن يعقوب، ج ١، ص ٤١٢.

[٤٤]. تفسير العسكرى، ص ٤٦٥.

[٤٥]. كمال الدّين، ج ٢، ص ٣٥٧.

[٤٦]. همان، ج ٢، ص ٣٣٦.

[٤٧]. همان، ج ١، ص ٣٥٣.

[٤٨]. كمال الدّين، ج ٢، ص ٣٣٥.

[٤٩]. همان.

[٥٠]. همان، ص ٥٢٥.

[٥١]. حديثى كه زنجيره سند آن مرتّب باشد. (لغت‌نامه دهخدا)

[٥٢]. همان، ص ٤٤.

[٥٣]. احمد بن حنبل، مسند، ج ٦، ص ٧٥.

[٥٤]. نيشابورى، ج ٤، ص ٢٢٥٠.