از نظر حزب محافظه‌كاران جديد آمريكا، نقش شيعيان در ميان جنبش‌هاى بنيادگرا حائز اهميت است. جمهورى اسلامى‌ايران پس از انقلاب به دليل پتانسيل‌هاى شيعى انقلاب و مواضع آن در قبال مسائل بين المللى مورد توجه بوده است.

دوره صفويه (١٥٠١ تا ١٧٣٦) اولين دوره حاكميت شيعيان در ايران شناخته مى‌شود. حاكميت شيعه صفوى در ايران از لبنان تا جنوب عراق را پوشش مى‌داد. هم زمان با اوج‌گيرى قدرت مسلمانان در حالى كه امپراطورى عثمانى قلمرو اروپا را به سرعت فتح مى‌كرد، بهره بردارى از اختلافات ميان تشيع در ايران با تسنن در امپراطورى عثمانى به منزله يكى از مهمترين رويكردهاى بريتانياى كبير براى ايجاد تفرقه ميان مسلمانان مورد استفاده قرار گرفت و اين ايجاد تفرقه ادامه يافت تا اين كه امروز دامن زدن به تهديدات ناشى از شكل گيرى هلال شيعه در منطقه خاورميانه، در مقابل بيدارى ملل اسلامى‌نسبت به همكارى اسرائيل و آمريكا صورت مى‌گيرد.

شيعيان ايران، عراق و لبنان در دو سده اخير در معادلات شيعى دنياى اسلام جايگاه ويژه اى را داشته اند. تشيع ويژگى‌هاى ايدئولوژى انقلابى را داشته و توسط ايدئولوگ انقلاب اسلامى‌مى‌توانست هم نظم موجود را زير سؤال ببرد و هم نظام مطلوب را جايگزين آن كند.

پتانسيل درونى اسلام شيعى و عناصرى چون عدالت اجتماعى و امامت انسان‌هاى صالح و مفاهيمى‌مانند: تقيه، شهادت، غيبت، انتظار، اعتقاد به غاصبانه بودن حاكميت غير معصوم و نقش انقلابى دين در سياست، زمينه‌هاى هژمونيك شدن اسلام سياسى شيعى را فراهم كرد.

البته بايد متذكر شد سنى‌ها و شيعيان، اشتراكات فكرى و اعتقادى بسيارى دارند و همين امر به لحاظ تاريخى، موجب پذيرش دولت‌هاى چند مذهبى در كشورهايى مانند عراق و لبنان و هم زيستى شيعه و سنى گرديد، ولى سناريوهاى تفرقه افكنانه غرب در راستاى ثبات هژمونى اين جريان اسلامى‌را دچار چالش نموده است.

سياست‌هاى هژمونى محافظه كاران جديد آمريكا كه نفت و امنيت اسرائيل را مبنا و شالوده اساسى تصميم گيرى‌هاى ائتلاف استراتژيك آمريكا، اسرائيل و انگلستان در طرح خاورميانه بزرگ قرار داده، موجب بيدارى اسلامى‌تشيع و تسنن نسبت به نقشه‌هاى استعمارگران عليه جهان اسلام گرديده است.

از نظر سران كاخ سفيد و اسرائيل، وجود كشور مسلمان و نيرومندى مثل ايران كه ميان دو منبع مهم انرژى (خزر و خليج فارس)- كه ٦٨ درصد منابع انرژى جهان را به خود اختصاص داده- قرار گرفته است، در سده ٢١ براى استراتژى اهداف و منافع ملى غرب خطرناك مى‌باشد.[١]

يكى از مهمترين عوامل نگرانى ايالات متحده، پيوندهاى ميان جمهورى اسلامى‌ايران و ملت شيعه خاورميانه است. فروپاشى نظام بعث عراق و به وجود آمدن فرصت تاريخى براى شيعيان اين كشور به منظور مشاركت در قدرت سياسى، پيروزى حزب الله لبنان در جنگ ٣٣ روزه- عليرغم تلاش‌هاى غرب در ايجاد شكاف و اختلاف در زدودن فرهنگ مقاومت در لبنان- بر ميزان نگرانى‌هاى آمريكا و اسرائيل افزوده است.

تحليل گران سياسى غرب از سياسى شدن شيعيان واهمه دارند. اين امر تا حد زيادى بر پايه نتايج انقلاب ايران و اين عقيده استوار است كه سياسى شدن شيعه همواره با رهبرى روحانيون صورت مى‌گيرد و از اين رو به صورت خودكار ضد آمريكايى است. شيعه ساختارى ايدئولوژيك با ماهيتى فرا كشورى دارد و از همين رو است كه جمهورى اسلامى‌بر احزاب سياسى شيعه شديداً تأثير گذار است.

در اين راستا" ريچاردهاس" رئيس شوراى روابط خارجى آمريكا در گفتگويى با بخش انگليسى زبان مجله اشپيگل درباره آينده خاورميانه مى‌گويد:" ايران يك كشور قدرتمند در منطقه و يك قدرت امپراطورى كلاسيك خواهد شد و اسلام خلاء سياسى و فكرى را پر خواهد كرد."[٢] در همين راستا يكى از هواداران جمهورى خواهان در شوراى روابط خارجى آمريكا نيز اذعان مى‌دارد:" زمان آن فرا رسيده كه آمريكا خط مشى خود را در قبال ايران تغيير دهد."[٣]

مقامات آمريكا اظهار مى‌كنند هيچ تضمينى براى جلوگيرى از صدور انقلاب اسلامى‌ايران وجود ندارد و رهبران ايران از حزب الله در لبنان تا شيعيان منطقه عليه اسرائيل حمايت مى‌كنند و مسئله هسته اى ايران نگرانى‌ها را در مقابل اين كشور بيشتر كرده است و از نظر تصميم گيران كاخ سفيد جمعيت شيعى ايران كه ارتباط نزديكى با جمعيت شيعيان عراق دارند، در حاكميت عراق نفوذ و اعتبار زيادى به دست خواهد آورد و اعتقادات ايدئولوژيك و فرهنگ مشترك آنها به تقويت ساير گروه‌ها و جمعيت شيعه در خليج فارس به ويژه در كويت، بحرين و كشور نفت خيز عربستان منجر خواهد شد.[٤]

قدرت گرفتن شيعيان در خاورميانه از ديدگاه وهابى‌ها نيز به يك كابوس تبديل شده است در حقيقت مذهب شيعه به مثابه مذهبى انقلابى، موجب نگرانى اسلام غالب سنتى را فراهم آورده است.[٥]

برخى ژنرال‌هاى آمريكا هلال دموكراسى در كشور شيعه نشين ايران، عراق، سوريه، لبنان و مناطق فلسطين و منطقه شيعه نشين عربستان سعودى را نوعى ريسك بزرگ با پيامدهاى ناشناخته ارزيابى مى‌كنند و معتقدند ايجاد دموكراسى به بازتر شدن نقش شيعيان منجر شود، كما اين كه اين اتفاق در انتخابات شوراى شهر عربستان و بحرين به وقوع پيوست.

علاوه بر پتانسيل‌هاى عقيدتى، ايدئولوژيكى و انقلابى اسلام سياسى شيعى، سكونت بيشتر شيعيان در مناطق حساس ژئوپلتيكى، منافع غرب را در منطقه به خطر مى‌اندازد. شيعه به دليل قدرت تأثير گذارى بر تحولات و سياست‌هاى منطقه اى و بين المللى براى غرب از اهميت ژئوپلتيكى خاصى برخوردار است.[٦]

پى نوشت:

[١]. خان اوغلى خدايى، پيشين، ص ٣٩٥

[٢].http :/www .Rissuna .Ir

[٣].http :/www .IRDC .Ir

[٤].http :/www .Rissuna .Ir

[٥].http :/www .Shianews .com

[٦]. فرانسوا توال، ترجمه عليرضا قاسم آقا، ژئوپلتيك شيعه، تهران، آمن، ١٣٧٩، ص ٦