١١ ذى‌القعده سالروز ميلاد پرخير و بركت هشتمين امام معصوم، حضرت على‌بن موسى الرّضا (ع) است، با تبريك اين ميلاد خجسته، توجّه شما را به مقاله‌اى كه به همين مناسبت تهيّه شده است، جلب مى‌كنيم.

امام رضا (ع) در حديث معروف «سلسلة الذهب» به واسطه پدران خود از پيامبر خدا و آن حضرت نيز از جبرئيل (ع) نقل مى‌كند كه خداوند تعالى فرمود: «لا إله إلّا الله حصنى فمن دخل حصنى أمن [من‌] عذابى؛ «لا إله إلّا الله» (توحيد) قلعه استوار من است. پس هر كس در قلعه من داخل شود، از عذاب من در امان مى‌ماند».[١]

آنگاه در تكميل حديث مى‌فرمايد: «بشروطها و أنا من شروطها؛ [تحقّق آنچه گفتم‌] شروطى دارد و من از جمله آن شروطم». اين سخن به اين نكته اشاره دارد كه داخل شدن در قلعه توحيد و ايمنى يافتن از عذاب دوزخ بدون پذيرش ولايت امام معصوم (ع) امكان‌پذير نيست.

شيخ صدوق (ره) در «كتاب التوحيد» پس از نقل روايت ياد شده، در توضيح «شروط توحيد» چنين مى‌نويسد: «از شروط لا إله إلّا الله (توحيد) پذيرش اين موضوع است كه [امام‌] رضا- درود خدا بر او باد- از سوى خداى عزّ و جلّ [به عنوان‌] امام بر بندگان [برگزيده شده‌] و پيروى از او بر آنها واجب است».[٢]

جالب اينجاست كه در روايت ديگرى كه از امام رضا (ع) نقل شده است، خداوند متعال مى‌فرمايد: «ولاية على بن أبيطالبٍ حصنى فمن دخل حصنى أمن نارى؛ ولايت على بن ابى‌طالب، دژ استوار من است. پس هر كس در دژ من وارد شود، از آتش من ايمنى مى‌يابد».[٣]

اين روايت به روشنى نقش محورى امامان (ع) در توحيد و يگانگى خدا را نشان مى‌دهد و روشن مى‌سازد كه وارد شدن در حصن ولايت امامان (ع)؛ يعنى داخل شدن در حصن ولايت خدا و پذيرش توحيد و يگانگى او.

در بسيارى از روايات، ادعيه و زيارات از امامان (ع) به عنوان اركان يا پايه‌هاى توحيد ياد شده است. در روايتى كه از سيدالعابدين على بن الحسين (ع)، نقل شده، در اين زمينه چنين آمده است: ليس بين الله و بين حجّته حجابٌ، فلا لله دون حجّته سترٌ، نحن أبواب الله، و نحن الصّراط المستقيم، و نحن عيبة علمه، و نحن تراجمة وحيه، و نحن أركان توحيده و نحن موضع سرّه؛ بين خداوند و حجتش هيچ حجابى نيست و خداوند در برابر حجتش هيچ پوششى ندارد. ما دروازه‌هاى خدا، صراط مستقيم، مخزن علم او، ترجمان وحى او، پايه‌هاى توحيد او و جايگاه سرّ او هستيم».[٤]

در زيارت جامعه كبيره نيز از ائمه معصومين (ع) با اين عنوان ياد شده است: «و رضيكم ... أركانا لتوحيده؛ و خداوند، شما را پسنديد به اينكه ... پايه‌هاى توحيد او باشيد».[٥]

در يكى از دعاهاى ماه رجب نيز كه به امام عصر (ع) منسوب است، امامان معصوم (ع) با اين ويژگى توصيف شده‌اند: «فجعلتهم معادن لكلماتك و أركانا لتوحيدك؛ پس خداوند، شما را معادن كلمات خود و پايه‌هاى توحيد خود قرار داد».[٦]

براى روشن شدن مفهوم اين ويژگى امامان، بايد ابتدا نكته‌هايى را درباره توحيد و جهان‌بينى توحيدى يادآور شويم:

جهان‌بينى توحيدى، اساس جهان‌بينى اسلامى را تشكيل مى‌دهد. بر اساس اين جهان‌بينى، مبدأ و منتهاى جهان، يكى است و جز خداى يگانه كسى سزاوار پرستش نيست. استاد شهيد مرتضى مطهرى در اين باره مى‌نويسد:

«جهان‌بينى توحيدى؛ يعنى جهان «يك قطبى» و «تك محورى» است. جهان‌بينى توحيدى؛ يعنى جهان ماهيت «از اويى» (إِنَّا لِلَّهِ وَ) «به سوى اويى» (إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ)[٧] دارد».[٨]

«توحيد، درجات و مراتب دارد، همچنان‌كه شرك نيز كه مقابل توحيد است، مراتب و درجات دارد. تا انسان همه مراحل توحيد را طى نكند، موحد واقعى نيست».[٩]

ايشان در ادامه سخنان خود، با تقسيم مراتب توحيد