اعتبار و جايگاه احمد (ع) در بين فرزندان امام موسى (ع) تا اندازه‌اى بود كه پس از شهادت امام موسى كاظم (ع)، گروهى از مردم به حمايت از امامت احمد (ع) برخاستند و فرقه‌اى به نام اماميه را پديد آوردند.

احمد بن موسى بن جعفر (ع)، از فرزندان امام موسى كاظم (ع) معروف به «سيد السادات» و «شاه چراغ» است. وى از شخصيت‌هاى عالى مقام و جليل القدر و پرهيزكار بود.[١] آگاهى درباره زندگى وى بسيار اندك و برخى از مقاطع زندگى او مبهم و در منابع جز به بعضى از قسمت‌هاى زندگى او پرداخته نشده است. در خصوص رابطه احمد با پدرش اين اندازه آورده‌اند كه امام كاظم (ع) او را دوست داشت و ملكى از خود را بدو بخشيد و او را به بخشندگى و دليرى ستود.[٢]

مورخان گزارش داده‌اند كه پس از شهادت امام كاظم (ع)، مردم مدينه به لحاظ شخصيتى كه احمد داشت، به در خانه او رفته و با وى بيعت كردند و او پيشاپيش جمعيت به مسجد پيغمبر رفت و خطبه‌اى خواند و به مردم گفت: «اى كسانى كه با من بيعت نموده‌ايد! بدانيد كه من خودم با برادرم على (على بن موسى الرضا (ع)) بيعت كرده‌ام و او واجب الاطاعة است. بر من و شما است كه از او اطاعت كنيم». سپس از منبر پايين آمده و به اتفاق همه مردم به در خانه برادرش رفته و با حضرت بيعت كردند».[٣]

درباره آمدن احمد بن موسى (ع) به ايران و انگيزه او گزارش‌هاى گوناگون وجود دارد و اين قسمت از زندگى وى فاقد شفافيت است. برخى عقيده دارند. احمد در بغداد ساكن بود و آنگاه كه خبر شهادت و در گذشت ناگهانى امام رضا (ع) را شنيد، شديداً ناراحت شد و گريه نمود. آنگاه با همراهانى بسيار (حدود سه هزار نفر) به خون خواهى و انتقام از مأمون خروج كرد و روى به ايران نهاد. بر پايه اين گزارش او در قم و رى با سپاهيان مأمون جنگيد و سرانجام به خراسان آمد و در جايى نزديك اسفراين طى جنگ با لشكريان مأمون كشته شد.

بعضى ديگر باور دارند كه احمد پيش از درگذشت امام رضا (ع) و مقارن با ولايت عهدى او همراه جماعتى قصد ايران كرده تا به برادرش ملحق شود. بر اساس اين گزارش حركت او به طرف فارس بود. اين گزارش نيز به صورت‌هاى گوناگون بيان شده است. برخى آورده‌اند كه عامل مأمون در نزديكى شيراز با او جنگيد. هنگامى كه ياران احمد شنيدند امام رضا (ع) وفات يافته است، متفرق شدند و به سوى شيراز رفتند.

مورخان در خصوص شهادت يا وفات و محل دفن احمد نيز اختلاف دارند. اين اختلاف مبتنى بر آن است كه وى به اسفراين رفته و در آنجا به شهادت رسيده يا در شيراز وفات يافته يا به شهادت رسيده است. برخى عقيده دارند وى در اسفراين به شهادت رسيد و در همان جا دفن شد و زيارتگاه او همان جا است. بر اين اساس قبر احمد در اسفراين يا مكان‌هاى ديگر بوده و آرامگاه شيراز مربوط به احمد بن موسى نيست.[٤]

برخى ديگر باور دارند كه احمد در شيراز در جنگ با عامل مأمون شهيد شد يا اينكه در شيراز مخفى شد و بعد وفات نمود و در همان‌جا دفن گرديد.[٥] امين بعد از گزارش آنانى كه محل دفن احمد را اسفراين يا مكان ديگر مى‌داند، مى‌نويسد: «... و هذا غريب مخالف للمشهور من ان مشهده شيراز ...».[٦]

حقيقت امر آن است كه به طور قاطع نمى‌توان گفت قبر وى در كجا است، ولى شواهد و قرائن ديدگاه آنانى را كه قايل هستند شيراز محل دفن احمد مى‌باشد، تأئيد مى‌كند و مشهور همين است. محسن امين بعد از بيان عقيده آنانى كه محل دفن احمد بن موسى را در اسفراين يا مكان ديگر مى‌دانند، مى‌نويسد: اين عقيده بعيد و مخالف با عقيده مشهور است كه محل شهادت و قبر او شيراز مى‌باشد.[٧]

تاريخ وفات احمد دقيقاً معلوم نيست، ولى برخى تاريخ وفات را حدود ٢٠٣ كه همزمان با شهادت امام هشتم (ع) است ذكر نموده‌اند.[٨]

بنا به دستور قتلغ، سربازان وى به پناهگاه حضرت احمد بن موسى (ع) حمله‌ور شدند آن حضرت، شجاعانه در برابر سربازان به دفاع از خود پرداخت. دشمنان كه از پس او برنمى آمدند، ديوار پشتى مخفيگاه حضرت را خراب كرده و به درون خانه او نفوذ كردند و از پشت سر با شمشير، فرق مبارك آن حضرت را شكافتند و سپس خانه را بر بدن مطهر او ويران كردند، اين واقعه در تاريخ ١٧ رجب رخ داده است.

تاريخ نويسان، زمان پيدا شدن قبر حضرت احمد را يكسان ننوشته‌اند. گروهى آن را در زمان امير عضدالدوله ديلمى (٣٧٣- ٣٣٨) و گروهى ديگر، در زمان امير مقرب الدين مسعود بن بدر (متوفى به سال ٦٦٥ ه. ق.) نوشته‌اند.

پى نوشت‌ها:

[١]. اعيان الشيعه، ج ٣، ص ١٩١.

[٢]. دايرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٧، ص ٩.

[٣]. معارف و معاريف، ج ١، ص ٥٩٧.

[٤]. اعيان الشيعه، ج ٣، ص ١٩٢؛ دايرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٧، ص ١١.

[٥]. ريحانة الادب، ج ٤- ٣، ص ٥٠- ٥١.

[٦]. اعيان الشيعه، ج ٣، ص ١٩١- ١٩٣.

[٧]. دايرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٧، ص ٩؛ ريحانة الادب، ج ٤- ٣، ص ٥١.

[٨].http ://www .shirazcity .org

معرفى كتاب‌

محبان اهل بيت‌

شرح كرامات حضرت احمد بن موسى شاهچراغ (ع) و شفايافتگان در اين بارگاه ملكوتى موضوع اين كتاب است. مجموعه پس از مطالبى پيرامون اهميت توسل به اهل بيت (ع) و تاريخچه زيارت و آداب و فرهنگ آن به اهميت و آداب دعا مى پردازد و سپس شرح مختصرى از زندگينامه، احوال و شخصيت حضرت شاهچراغ (ع) را ذكر ذكر مى نمايد. اين كتاب كه توسط آقاى محمد حسين رستگار تاليف و نگارش يافته رويدادهاى معجزه گونه واقع شده درمحضر حضرت شاهچراغ (ع) را با مدارك و مستندات تاريخى برشمرد و شرحى كوتاه از شفايافتگان در اين حرم شريف را بيان مى نمايد. در اين تاليف كه به قطع وزيرى و در تعداد ١٥٦ صفحه ارائه شده با زندگى و چگونگى شفاى بيت و چهار تن از متحمين شفاى حضرت حق آشنا مى شود.