ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٥ - موقعيّت جغرافيايى طالقان
طالقان، گنجهاى نهان
بهروز محمّدبيگى
موقعيّت جغرافيايى طالقان
طالقان يكى از بخشهاى شهرستان ساوجبلاغ از توابع استان تهران مىباشد كه از شمال به رامسر و تنكابن، از شرق به شهرستان كرج، از جنوب به هشتگرد و از غرب و جنوب غربى به قزوين محدود مىشود.
مهمترين رودخانه طالقان، «طالقان رود» است كه از حاشيه جنوبى شهر مىگذرد و به شاهرود مىريزد. مهمترين كوههاى آن عبارتند از: پيناش (٣٢٠٠ متر ارتفاع) كه در ٥/ ٢ كيلومترى جنوب شرقى، زردگل چاى (٢٨٠٠ متر ارتفاع) كه در ٤ كيلومترى جنوب، قلاچكى و برزولك كه جزء رشته كوه البرز مىباشند و ارچنگ كه (٣٨٠٠ متر ارتفاع) در ٥ كيلومترى جنوب غربى مركز بخش واقعاند. كانىهاى اين منطقه عبارتند از: دو معدن مس به نام زرين مس در روستاى نساء، معدن سنگى چينى گته ده در جنوب روستاى گته ده (غير فعال)، معدن سرب خورانك در جنوب روستاى خورانك (غير فعال) و معدن گچ جبال در روستاى لمبران با ميزان استخراج روزانه ٣٠٠ تن. آب و هواى طالقان به طور كلى سرد و نيمه خشك مىباشد. و حداكثر گرماى هوا به طور متوسط در تابستان ٣٦ درجه و حداقل سرماى هوا در زمستان ٢٠ درجه زير صفر است.[١]
در كتاب «سرزمين و مردم گيل و ديلم» نوشته آقاى ميرابوالقاسمى راجع به موقعيّت جغرافيايى طالقان چنين آمده است: «طالقان قزوين، يا ديلم كه اينك آنرا بايد طالقان كرج ناميد، دره باريكى است كه آبادىهاى آن در طرفين رودخانه شاهرود قرار دارد و «شهرك» مركز اين دهستان مىباشد. حدّ شرقى آن كوه عسلك و گردنههاى انگران و كلانك و حدّ شمالى آن كوههاى عقيق و صاد و حدّ جنوبى آن كوه كاهار و گردنه مامشكه در (مامشتر) و كوه ارژنگ است».[٢]
بنا به نقل عبّاسى، طالقان سرزمين مستطيلى شكلى است به عرض ٥٠ كيلومتر مربع و به طول ١٢٠ كيلومتر كه مجموع مساحت آن در حدود ٦٠٠٠ كيلومتر مربع است. مسافت طالقان تا قزوين ٦ فرسخ، تا رودبار الموت[٣] فرسخ، تا ساوجبلاغ ٣ فرسخ، تا كلاردشت ٣ فرسخ و تا تنكابن ٦ فرسخ مىباشد. ٣ امّا ملكزاده مىنويسد: «مساحت طالقان در حدود ٨٠٠ كيلومتر مربع است و طول آن ٤٠ كيلومتر و عرض آن ٢٠ كيلومتر است. مسافت تهران تا طالقان (شهرك) ١٤٤ كيلومتر است».[٤]
يكى از آثار باستانى منحصر به فرد كه در طالقان وجود دارد، قلعههاى زيادى است كه اكنون فقط آثارى از آنها