الحق جليس ذلك فيحفظ باقى الاجزاء بالعناية كما يحفظ العالم بوجود الكامل الّذى يعبد اللَّه في جميع أحواله لذلك لا تخرب الدنيا و لا يستأصل ما فيها ما دام الكامل فيها أو من يقول: اللَّه اللَّه، كما جاء في الحديث الصحيح: لا يقوم السّاعة و على وجه الارض من يقول: اللَّه اللَّه. فكذلك وجود العالم الانسانى لا يخرب و لا يفنى و يكون محفوظا بالعناية الالهيّة ما دام جزء منه ذاكرا للحق» (ص ٣٨٥ ط ١).

يعنى «چاره نيست از جزوى در انسان كه ذاكر حق باشد، و حق جليس آن جزء بود. پس اين جزء به واسطه اختصاص به عنايت الهيّه حفظ باقى اجزاء مى‌كند لا جرم دوام و بقاى سائر اجزاء به بركت آن جزء است چنان كه محفوظ بودن عالم به وجود كاملى است كه در جميع احوال به عبادت حق قيام مى‌نمايد و لهذا دنيا به سمت خرابى موسوم نمى‌شود و آنچه در وى است استيصال نمى‌پذيرد و مادام كه چنين كامل و حق جوى و اللَّه گوى در وى است، چنان كه در حديث صحيح آمده است:

لا يقوم السّاعة و على وجه الارض من يقول: اللَّه اللَّه.

پس همچنين عالم وجود انسانى خراب نمى‌شود و فانى نمى‌گردد بلكه محفوظ مى‌باشد به عنايت الهيّه مادام كه جزوى ازو ذاكر حق باشد».

ترجمه فوق را از شرح و ترجمه حسين خوارزمى نقل كرده‌ام و سخن بيشتر و براهين ديگر را در لزوم انسان كامل با بدن عنصرى در نشأة طبيعى، از رساله «نهج الولاية» اين كمترين طلب بايد كرد.

و به عنوان مزيد بصيرت در مراتب پنجگانه ذكر و سريان آن در همه مراتب شخص انسان اين چند فقره كلام نبى و وصى را بايد نصب العين قرار داد كه نبى ٦ در شب نيمه شعبان در سجده خود مى‌گويد:

سجد لك سوادى و خيالى، و آمن بك فؤادى‌

كه هر پنج مرتبه را شامل است.

و وصى به تفصيل گويد:

اللّهمّ نوّر ظاهرى بطاعتك، و باطنى بمحبّتك، و قلبى بمعرفتك، و روحى بمشاهدتك، و سرّى باستقلال اتّصال حضرتك يا ذا الجلال و الاكرام.