اين چنين انسان را در اصطلاح صحف عرفانى كون جامع گويند كه از مرتبه غماء تا مقام عماء را كه برزخ بين غيب مطلق و مرتبه واحديّت است حائز است، يعنى برزخ جامع بين حضرت وجوب و حضرت امكان است و صاحب قلب احدى جمعى است. و چنان كه اسم جلاله امام ائمّه اسماء و قبله و كعبه آنانست، كون جامع كه مظهر أتمّ اين اسم شريف و به معنى واقعى و مطابقى كلمه آية اللَّه است امام و قبله و كعبه كلّ است.

كعبه است كامل و همه طائف به گرد وى‌		بنگر مقام مظهر اسم جلاله چيست‌

مثلا در حضرات خمس گويند: حضرت غيب مطلق، و حضرت شهادت مطلقه، و حضرت غيب مضاف، و حضرت شهادت مضافه، و حضرت كون جامع.

و يا در اقسام پنجگانه نكاح گويند: اول آن توجّه الهى ذاتى از حيث اسماء اول و اصلى كه مفاتيح غيب هويّت الهى و حضرت كونى است. و دوم آن نكاح روحانى، و سوم آن نكاح طبيعى ملكوتى، و چهارم آن نكاح عنصرى سفلى، و پنجم آن اختصاص به انسان است كه مجمع بحرين غيب و شهادت است.

و علّامه قيصرى به اقتفاى حضرت بقيّة اللَّه و تتمّة النّبوّة و قطب الورى در «شرح فصوص الحكم» چه نيكو گفته است:

«و مرتبة الانسان الكامل عبارة عن جمع جميع المراتب الالهيّة و الكونيّة من العقول و النّفوس الكلّيّة و الجزئيّة و مراتب الطبيعيّة الى آخر تنزّلات الوجود، و تسمّى بالمرتبة العمائيّة أيضا فهى مضاهية للمرتبة الالهيّة، و لا فرق بينهما الّا بالرّبوبيّة و المربوبيّة، لذلك صار خليفة اللَّه (ص ١١ ط ١). و الكون الجامع هو الانسان الكامل المسمّى بآدم، و غيره ليس له هذه القابليّة و الاستعداد».

(ص ٦٢).

چون معدن كلمات اللَّه است خليفة اللَّه است كه به صفات مستخلف متّصف است. و