مراد از معصرات، ابرها است چون آنها برمى‌دارند آب‌ها را از درياها و بادها، آنها را مى‌فشارند و آب از آنها متقاطر مى‌شود، ثجّاج صيغه مبالغه از ثج است به معنى سيلان است.

يعنى: و نازل ساختى از ابرها آبى كه اين صفت دارد بسيار سيلان كننده است.

و جعلت الشّمس و القمر للبريّة سراجا وهّاجا.

البريّة به معنى خلق است وهّاج از وهج به معنى برافروختگى. وهّاج صيغه مبالغه يعنى بسيار درخشنده.

يعنى: و قرار دادى تو از براى خلق، شمس و قمر را چراغ بسيار درخشنده كه يكى چراغ روز است و ديگرى چراغ شب و تخصيص داد اين دو را از بين كواكب چون شمس، سلطان كواكب است از حيث تأثير او در تربيت مزاج مركّبات عالم كون و فساد را و قمر هم خليفه اوست از اين جهت و نور او مكتسب از نور شمس است پس ذكر اين دو در مقام ذكر آيات عظام انسب است. چنانچه عقل و نفس كليّه سراج تمام عوالم است كه به توسط اين نور وجود مى‌رسد به تمام اشباح و ماهيات، به حيثى كه اگر نبودند، باقى مى‌ماند موجودات در ظلمت عدم و تاريكى بطلان بلكه اين دو نسبت به حق تعالى دو دستى هستند كه اذمّه امور در قبضه اين دو است، [٢] چو اين دو جامع همه موجودات ممكنه‌اند به نحو اتم و اين‌ها داراى آن دو هستند به نحو تشتّت و آن دو لفّ وجوداتند و وجودات نشر آن دو و آن دو رتق آنهاست و آنها فتق و آن دو متن آنها است و آنها شرح آن دو و چنانچه نبى و ولىّ سراج اهل ايمان‌اند و واسطه رسانيدن انوار شريعت و طريقت هستند و اگر اين دو نبودند، لساخت الارض باهلها قال تعالى: «قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ

______________________________ [١] اين فقره از دعاى امام نيز مقتبس از آيه ١٥ سوره نبأ است‌ «و انزلنا من المعصرات ماء ثجّاجا».

[٢] به قول حكما عقل كه اوّل صادر از حق تعالى و نفس كليّه كه مدبّر عالم است، بر اين اساس فرموده است كه مهمّات امور و كلّ جريان امور در قبضه اين دو مى‌باشد.

[١] - مثنوى معنوى، دفتر اوّل، ص ١٨، سطر ٣.