شرح دعاى صباح - آقا نجفى قوچانى - الصفحة ٣٧ - ايضاح اكمليت دين و دوام شريعت
صعود حالت منتظره در او نيست و وجود ممكن فوق او متصوّر نشود بلكه فوق او نباشد.
اوّلا وجود واجب «ز احمد تا احد يك ميم فرق است» [١] يعنى ميم امكان و قوام عالم طبيعت به چهل چيز است: ١- هيولى، ٢- صورة اتّصاليّة، ٣- جسميّه، ٤- آب، ٥- خاك، ٦- باد، ٧- آتش، ٨- صورت معدنى، ٩- صورت نباتى، ١٠- صورت حيوانى، ١١- نفس، ١٢- عقل با سبعه سيّاره و بروج دوازدهگانه و افلاك نهگانه، چهل مىشود «جهانى اندرين يك ميم غرق است» [٢] و جميع ما سوى اللّه از نبى مرسل و ملك مقرّب تماما از صدر تا ساقه در مرتبه دون او هستند چنانچه فرمود: «لى مع اللّه حالات لا يسعها ملك مقرّب و لا نبىّ مرسل» [٣] و او است واسطه فيض و وجود و كمال هر موجودى از ناحيه او است «لولاك لما خلقت الأفلاك»[١] از اين جا معلوم مىشود كه فايده صلوات يك معنى عامّه مصلّى گردد پس همچو شخصى دين و شريعت و كتاب او اكمل شرايع و كتب باشد كه ما فوق او بلكه مثل او دين و كتابى تصوير نشود، چو هر شرعى مناسب صاحب آن باشد. كما قال: «بعثت لأتمّم مكارم الأخلاق»[٢] و از اين جا معلوم شود وجه آنى كه او خاتم انبياء است و دين او خاتم الأديان است كما آن كه از ضروريّات دين است «در پس پرده هر چه بود، آمد» [٤] و «ليس وراء العبادان قرية» [٥] و شخص فطن از اين جا مستشعر شود به سرّ «علماء امّتى أفضل من أنبياء بنى اسرائيل» [٦] و چون اين مطالب خارج از مقصود است،
______________________________ [١] محمود شبسترى، گلشن راز، بيت ١٠٠٨ در بعضى نسخهها بيت ١٩ است و بيت بعدى چنين است: احد در ميم احمد گشت ظاهر، در اين دور آمد اوّل عين آخر.
[٢] محمود شبسترى، گلشن راز، بيت ١٠٠٨ در بعضى نسخهها بيت ١٩ است و بيت بعدى چنين است: احد در ميم احمد گشت ظاهر، در اين دور آمد اوّل عين آخر.
[٣] آيت اللّه جوادى آملى، كتاب عيون مسائل النّفس، ص ٥٦٢: «لى مع الله وقت لا يسعنى فيه ملك مقرب و لا نبى مرسل» با آنچه در متن آمده اندكى متفاوت است. شعر ذيل نيز به اين حديث اشاره دارد:
|
«فرشته گر چه دارد قرب درگاه |
نگنجد در مقام لي مع الله». |
|
[٤] حديقة الحقيقه حكيم سنايى: «در پس پرده هر چه بود آمد، اسد اللّه در وجود آمد».
[٥] ضرب المثلى است در مورد چيزى كه بالاتر از آن ممكن نباشد (يعنى بالاتر از شهر آبادان، شهرى نيست).
[٦] حديث نبوى است در منية المريد في آداب المفيد و المستفيد، ص ٦١ چنين آمده است: «علماء امتى كانبياء بنى اسرائيل».
[١] - بحار الانوار، ج ٦، باب بدء خلقه و ما جرى له.
[٢] - كنز العمّال: ١١- ٤٢٠ و جامع الأصول في حديث الرّسول، ٤- ٤.