حياض جمع حوض و جمعيّته به اعتبار كثرة انواع مراحم حق است على حسب اختلاف استعدادات ممكنات. شاربا حال است از ظمآن يعنى مريدا للشرب و ذكر ظمآن و شرب در اين فقره ايضا مؤيّد آن احتمالى است كه در فقره سابقه ذكر شد كه كلمه ساعيا، ساغبا بوده تحريف شده است چو گذشت كه معنى ساغب جائع است پس يك مناسبت معنويّه هم با اين فقره دارد و بالجمله در اين فقره تشبيه شده است رحمت و غفران حق به حوضهاى پر آب و داعى بستر تشنه‌اى كه وارد بر آن حوضها بشود به جهت آب خوردن.

يعنى آيا چگونه رد و منع مى‌كنى بار الها تشنه را كه آمده است به سوى حوضهاى تو در حالى كه مى‌خواهد آب بخورد.

كلاّ و حياضك مترعة في ضنك المحول.

كلاّ كلمه ردع و انكار است از صورت استفهامات سابقه و حياضك مبتدا و مترعة خبر است. فى ضنك متعلّق است به مترعة و در او مضاف محذوف است، اى في وقت ضنك و ضنك تنگى معيشت باشد و اضافه او به محول به تقدير من يا به تقدير في است به ضمّ ميم و حاء به معنى قحطى است.

نى: حاشا كه تو رد و منع بكنى گرسنه و تشنه را و حال آنكه حوضها و خزانه‌هاى تو مملو است در وقت تنگى و قحطى تا چه رسد به وقت فراوانى، چون ردّ محتاجين يا به واسطه بخل محتاج إليه و معطى است يا به واسطه كم شدن و يا تمام شدن معطى به است و چون توهّم بخل در آن ذات مقدّس خيلى نادر و وقوعش در اذهان بسيار خفى است و توهّم كمى و نقص خزائن در نظر متعارف كوته نظران اجلى و روشنتر است، لهذا در مقام ردّ توهّم ثانى بر آمد و اوّلى را به وضوحش واگذار نمود و تخصيص داد، پرى خزائن را به وقت قحطى به جهت مبالغه در راه يافتن نقص بر خزائن او، بل «لا تزيده كثرة العطاء الا جودا و كرما» [١] و سرّ اين كلمه [٢] اى كه در ادعيه ماه مبارك واقع است، اين است كه آنچه‌

______________________________ [١] اين فقره از دعاى شريف «افتتاح است كه در شبهاى ماه مبارك رمضان خوانده مى‌شود و در كتاب مفاتيح الجنان از سيّد بن طاووس نقل كرده است. يعنى: كثرت عطا و بخشش جز بر جود و كرمش چيزى نيفزايد.

[٢] مجاز لغوى است، از «كلمه» با علاقه جزء و كل، «كلام» بلكه فرازى را اراده كرده است، از اين رو مجاز استعارى است.