شرح دعاى صباح - آقا نجفى قوچانى - الصفحة ٥٩ - بيان اجمالى في حسب المصطفوى
«ا فَرَأَيْتَ مَنْ اتَّخَذَ الهَهُ هَواهُ» [١] «فَرَآهُ في سَواءِ الْجَحيمِ» [٢] و في الحديث: «أبغض الله عبد في الارض الهواى» [٣] چون معلوم است كه بت از بتپرستان خواهشى ندارد، به خلاف هوا كه هر ساعتى هزار خواهش غير مشروع دارد! پس اهمّ امور بر حذر بودن از اين دو دشمن خانگى است و چون ذنوب مذكور شد، در فقره سابقه و ذنب هميشه از هواى نفس است لذا اين فقرات را تفريعا ذكر فرمود، فقال: فبئس المطيّه الّتى امتطت نفسي من هواها.
فواها لما سوّلت لها ظنونها و مناها.
كلمه واها گفته مىشود در نزد تعجّب از چيزى و در نزد توجّع و دردناك بودن از چيزى و در اين جا مراد اظهار وجع است. لما سولت ماء مصدريّه است و ضمير سوّلت فاعل و راجع به هوا است و به نفس است و همچنين ضمير لها و ظنونها و مناها مفعول است از براى سوّلت و هر دو ضمير راجع به نفس است و مراد از ظنون، علوم و مراد از منا اعمال نفس است.
يعنى: پس واى از زينت دادن نفس از براى خود علوم و اعمال خود را، پس ارائه كند علوم جزئيّه غير باقيه را به صورت كلّيات باقيه، پس مشعوف شود به آن كه اينها كمال است و حال آنكه كمال نيست و ارائه كند هواجس نفس را به صورت شرعيّات مثل آنكه مىخورد غذاى چرب و شيرين را و مىپوشد لباس نرم و نازك را و يقول: «مَنْ حَرَّمَ زينَةَ اللَّهِ الَّتى اخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ» [٤] و همچنين ارائه كند اصناف مطالعات و شبههكاريها را به لباس برهان حق و ميزان عادل و ارائه كند اعداء را به صورت احبّه پس دوست گيرد زن و اولاد و اموال را و يقول: «انَّما امْوالُكُمْ وَ اوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ» [٥] و غير اينها از
______________________________ [١] فرقان- ٤٣، جاثيه- ٢٣: آيا ديدى كسى را كه هواى نفس خويش را معبود خود برگزيده است.
[٢] صافات- ٥٥: ناگهان او را در وسط جهنّم مىبيند.
[٣] حسين انصاريان، عرفان اسلامى، شرح جامع مصباح الشّريعه، ج ٢- ١٦١: عبارت حديث چنين آمده است: «ما عبد في الارض اله ابغض إلى الله تعالى من الهوى» پيامبر صلى اللّه عليه و آله فرمود: معبودى در روى زمين مبغوضتر از هواى نفس نيست. بديهى است كه عبارت متن مشوّش است و تصرّفاتى رخ داده است.
[٤] اعراف- ٣٢: بگو چه كسى زينتهاى الهى را كه براى بندگان خود آفريده و روزيهاى پاكيزه را حرام كرده است؟
[٥] تغابن- ١٥: اموال و فرزندانتان وسيله آزمايش شما هستند.