اخلاق اقتصادى - الهام نیا؛ وفا؛ مقدس نیا - الصفحة ٤١ - ب - حقوق مالى مردم

در اسلام براى از بين بردن اختلافات غير عادلانه‌اى كه درا ثر بى عدالتيهاى اجتماعى در ميان طبقه ثروتمند و فقير پيدا مى‌شود و بالا آوردن سطح زندگى محرومان و فقرا، علاوه بر وضع مالياتهاى اسلامى از قبيل زكات، خمس و مانند آن، حقوق ديگرى وجود دارد كه «حق معلوم» ناميده مى‌شود.

قرآن كريم در دو مورد از «حق معلوم» ياد مى‌كند؛ در سوره معارج بعد از ذكر نماز كه از بهترين اعمال مؤمنان است به دومين ويژگى آنها پرداخته، مى‌افزايد:

«وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ. لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ»[١]

كسانى كه دراموالشان «حق معلومى» براى تقاضا كنندگان ومحرومان است.

ودر سوره ذاريات درباره صفات اهل بهشت، آن گاه كه در دنيا بودند، مى‌فرمايد:

«وَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ»[٢]

در اموال آنها حقى براى سائل و محروم بود.

از روايات معصومين (ع) استفاده مى‌شود كه «حق معلوم» چيزى غير از حقوق واجب مانند زكات است وحتى انفاق، قرض الحسنه، صله رحم وغيره را نيز شامل مى‌شود. امام صادق عليه‌السّلام فرمود:

«وَ لكِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَرَضَ فى‌ امْوالِ الْأَغْنِياءِ، حُقُوقاً غَيْرَ الزَّكاةِ، فَقالَ عَزَّ وَ جَلَ‌ «وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ لِلسَّائِلِ» فَالْحَقُّ الْمَعْلُومُ غَيْرُ الزَّكاةِ وَهُوَ شَىْ‌ءٌ يَفْرُضُهُ الرَّجُلُ عَلى نَفْسِهِ فى‌ مالِهِ يَجِبُ عَلَيْهِ أَنْ يُفْرُضَهُ عَلى قَدْرِ طاقَتِهِ وَسِعَةِمالِهِ فَيُؤَدِّى الَّذى‌ فَرَضَ عَلى نَفْسِهِ إِنْ شاءَ فى‌ كُلِّ يَوْمٍ، وَانْ شاءَ فى‌ كُلِّ جُمُعَةٍ، وَانْ شاءَ فى‌ كُلِّ شَهْرٍ ...»[٣]

[١] - معارج، آيه ٢٤ و ٢٥.

[٢] - ذاريات، آيه ١٩.

[٣] - وسائل الشيعه، ج ٦، ص ٢٧.