اخلاق اقتصادى - الهام نیا؛ وفا؛ مقدس نیا - الصفحة ١٠١ - ج - عاجز بودن از انجام عبادات

با گرسنگى، قوّت پرهيز نماند افلاس، عنان از كف تقوا بستاند»[١]

ب- ذلّت و خوارى‌

يكى ديگر از آثار فقر بر اخلاق، ذلّت و خوارى است. انسان فقيرى كه قانع و صابر نباشد، و به خاطر تهيدستى، دست نياز به سوى ديگران دراز كند، از چشم ديگران مى‌افتد، و در نظر آنان خوار و ذليل مى‌گردد. حضرت على عليه‌السّلام مى‌فرمايد:

«الْفَقيرُ حَقيرٌ لا يُسْمَعُ كَلامُهُ»[٢]

انسان تهيدست، خوار است و كسى به حرفش گوش نمى‌دهد.

حضرت امام سجّاد (ع) در روز عرفه عدّه‌اى را ديد كه تكدّى مى‌كردند، فرمود:

اينها بدترين خلق خداهستند، مردم رو به خدا آورده، تضرّع مى‌كنند و اينها رو به مردم آورده، گدايى مى‌كنند.[٣]

حضرت على (ع) فرمود:

«الْقِلَّةُ ذِلَّةٌ»[٤] نادارى، باعث ذلّت است.

ج- عاجز بودن از انجام عبادات‌

برخى از عبادات هستند كه انجام دادن آنها بستگى به مال و ثروت دارد. انسان فقيرى كه مال ندارد، بسيارى از عبادات را نمى‌تواند انجام دهد.

پيامبر اكرم ٦ در دعا مى‌فرمايد:

«بارِكْ لَنا فى الخُبْزِ وَلا تَفَرَّقْ بَيْنَنا وَ بَيْنَهُ فَلَوْ لَاالْخُبْزُ ما صَلَّيْنا وَلا صُمْنا وَلا

[١] - كليّات سعدى، ص ١٦٧، اميركبير.

[٢] - بحارالانوار، ج ٧٢، ص ٤٧.

[٣] - معراج السعاده، ص ٣٠٠، رشيدى.

[٤] - بحارالانوار، ج ٧٨، ص ١٢.