اصول عرفان ناب اسلامى در معارف سجادى - اراکی، محسن - الصفحة ٩٠ - ١ تذلل و استكانت در پيشگاه خداى متعال

دادم، كمى از آنچه در آن بود را خواند پس به تنگ آمد و آن را رها كرده فرمود: چه كسى را ياراى عبادت على (ع) است؟!

تذلّل و استكانت در پيشگاه خدا مصاديق و موارد فراوان دارد كه در بيانات فوق به برخى از آنها نظير زهد و عبادت و خشوع اشاره شد. از جمله مصاديق تذلّل و استكانت در پيشگاه خداى متعال، تذلل در دعا و مناجات است، كه در ادعيه امام سجّاد (ع) نمونه‌هاى عجيبى از آن را مى‌توان يافت.

امام سجاد (ع) در يكى از فرازهاى دعاى ابوحمزه كه تمام آن تذلّل و خضوع و تضرع به پيشگاه حضرت حق است در خطاب به ذات اقدس حق چنين معروض مى‌دارد:

«سَيِّدِي، عَبْدُكَ بِبَابِكَ، أَقَامَتْهُ الْخَصَاصَةُ بَيْنَ يَدَيْكَ، يَقْرَعُ بَابَ إِحْسَانِكَ بِدُعَائِهِ، وَيَسْتَعْطِفُ جَمِيلَ كَرَمِكَ [أو: نَظَرِكَ‌] بِمَكْنُونِ رَجَائِهِ، فَلَا تُعْرِضْ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ عَنِّي».

آقاى من! بنده‌ات به درگاهت آمده و تنگدستى او را پيش روى تو واداشته و به وسيله دعاى خود در خانه احسان تو را مى‌كوبد پس آن روى بزرگوارت را از من بر مگردان.

و نيز در دعاى دهم از ادعيه صحيفه سجاديه، در پيشگاه حضرت حق عرضه مى‌دارد:

«يَا غَنِيَّ الْأَغْنِيَاءِ، هَا نَحْنُ عِبَادُكَ بَيْنَ يَدَيْكَ، وَأَنَا أَفْقَرُ الْفُقَرَاءِ إِلَيْكَ، فَاجْبُرْ فَاقَتَنَا بِوُسْعِكَ، وَلَا تَقْطَعْ رَجَاءَنَا بِمَنْعِكَ، فَتَكُونَ قَدْ أَشْقَيْتَ مَنِ اسْتَسْعَدَ بِكَ، وَحَرَمْتَ مَنِ اسْتَرْفَدَ فَضْلَكَ فَإِلَى مَنْ حِينَئِذٍ مُنْقَلَبُنَا عَنْكَ، وَإِلَى أَيْنَ مَذْهَبُنَا عَنْ بَابِكَ، سُبْحَانَكَ نَحْنُ الْمُضْطَرُّونَ الَّذِينَ أَوْجَبْتَ إِجَابَتَهُمْ، وَأَهْلُ السُّوءِ الَّذِينَ وَعَدْتَ الْكَشْفَ عَنْهُمْ وَأَشْبَهُ الْأَشْيَاءِ