روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ٦٨ - اقوال متقدمان

بخشى از اشكال ايشان نيز مربوط به حجيت مطلق ظنّ است، آن‌جا كه به اين دليل استناد مى‌كند كه ظنون زوال پذيرند، علاوه بر اين‌كه در لسان شارع از آن نهى صريح شده است؛ بنابراين عمل به آن جايز نيست.

الظنّ ممكنُ الزوال و فى زواله خطرٌ عظيم و قد ورد النصّ الصريح بالامر بالاحتراز عن الخطر فتعيّن الامرُ بتحصيل اليقين قطعاً.[١]

در برخى از موارد نيز با تمسك به يك قرينه (عقلى يا نقلى) به ردّ خبر واحد اقدام نموده است، مثلًا مى‌گويد: اخبارى كه در آن‌ها مطالبى به پيامبر (ص) نسبت داده شده كه به كم‌ترين انسان‌ها نمى‌توان نسبت داد، را نمى‌توان پذيرفت:

لا يجوز أن تقبل اخبار الآحاد فى ما يتضمّن فى الأنبياء ما لا يجوز على أدون الناس، فان اللَّه نزههم عن هذه المنزلة و على قدرهم عنها و قد قال اللَّه تعالى اللَّهُ يصْطَفِى مِنَ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا وَ مِنَ النَّاس.[٢]

ولى در جاى ديگرى از همين كتاب اظهار مى‌دارد:

امّا الطريقةُ الآحاد من الروايات الشارده و الالفاظ النادره، فانّه لا يقطع بذلك و لا يجعل شاهداً على كتابِ الله و ينبغى أن يتوقّف فيه يذكر ما يحتمله، و لا يقطع على المراد منه بعينه.[٣]

از اين عبارت استفاده مى‌شود كه اين سخن معطوف به بحث از روايات پريشان (شارده) و الفاظ نادره است و اين گونه نيست كه نتوان از هر خبر واحدى استفاده كرد. در واقع ايشان در اين عبارت اخبار آحاد را به طور مطلق ردّ نكرده است. اما با توجه به كلمات ايشان در عده الاصول مى‌توان به منظور ايشان نزديكتر شد. وى معتقد است كه خبر واحد به تنهايى از آن جهت كه موجب علم نيست قابل اخذ نمى‌باشد. البته اين عبارت در بخش اقوال مثبتين هم نقل و بررسى خواهدشد.

[١]. نصير الدين طوسى، تلخيص المحصل، ص ٥٩.

[٢]. شيخ طوسى، التبيان فى تفسير القرآن، ج ٨، ص: ٥٥٥.

[٣]. همان، ج ١، ص ٧.