روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ١٥٠ - فطرت

فيقع فى قلب هذا الانسان نور، فيفهم الفريضة و السنة، و الجيّد و الردىّ، الا و مثل العقل فى القلب كمثل السراج فى وسط البيت.[١]

در اين حديث، تصريح شده كه انسان با عقلى كه فطرى و غيراكتسابى است، خوب و بد را مى‌فهمد. از امام صادق (ع) نقل شده است:

بندگان به وسيله عقل، عمل نيكو را از عمل زشت مى‌شناسند.[٢]

از اين‌گونه احاديث روشن مى‌شود كه شناخت اخلاق و كارهاى خوب و بد، دست‌كم در پاره‌اى موارد، فطرى است به اين معنا كه انسان با عقل فطرى و خدادادى و بدون اكتساب و يادگيرى، مى‌فهمد كه برخى از كارها خوب و برخى ديگر بد است. همين نكته، مهم‌ترين تفاوت فطريات عقلى با ديگر شناخت‌هاى عقلى است.

بدين سان نقش فطرت در معرفت هاى قلبى و نظرى و عملى روشن مى‌شود. توجه به اين بحث هم در تشخيص متون تذكرى و درك درست آن و هم در استفاده از روش عقلى و توجه به گنجينه‌هاى عقل و درك كامل‌تر عقل مى تواند مفيد باشد، چيزى كه در فلسفه و كلام متأخر ما كمتر مورد توجه قرار مى‌گيرد.

بر اساس بحث فطرت، روش تنبيه و تذكر جايگاه ويژه اى هم در مقام استنباط آموزه‌هاى دينى و هم در مقام دفاع از اين آموزه‌ها خواهد داشت. در بحث دفاع روش تنبيه و تذكر را مطرح خواهد شد.

[١]. علامه مجلسى، بحار الأنوار، ج ١، ص ٩٩.

[٢]. كلينى، الكافى، ج ١، ص ٢٩.