روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ٢٢٢ - روش طرح احتمال

آيا حرمت به جهت ذكوريت است؟ پذيرش اين جهت، حرام بودن تمام حيوانات مذكر را در بر دارد كه امر باطلى است.

آيا حرمت به جهت انوثت است؟ پذيرش اين جهت، حرام بودن تمام حيوانات مذكر را در بر دارد كه امر باطلى است.

آيا حرمت به سبب اشتمال رحم نسبت به نر و ماده است؟ پس تمام نرها و ماده‌ها حرامند! اين قول نيز باطل است. آيا علت حرمت به سبب گرفتن حكمى از خداوند است؟ اين هم باطل است؛ زيرا آنها در اين رابطه چيزى از خدا دريافت نكردند، بنابراين با ابطال تمام ابعاد مسأله، ثابت مى‌شود كه هيچ حيوانى بدون اين كه خداوند بفرمايد حرام نيست.[١]

نمونه ديگر از اين روش، مناظره پيامبر (ص) با مسيحيان است، آنان مى‌گفتند: مسيح پسر خداست و با او يكى است. رسول خدا (ص) با بررسى تمام ابعاد ادعاى آنان، پاسخى ارائه فرمود كه مسيحيان جز سكوت و تحير كارى نتوانستند بكنند. حضرت به آنان فرمود:

شما گفتيد [خداوندِ] قديم عزّوجلّ با مسيح، پسرش يكى شده است. منظورتان از اين سخن چيست؟ آيا منظورتان اين است كه [خداوند] قديم، براى آن‌كه با اين پديد آمده، يعنى عيسى (ع) يكى شده، حادث است؟ يا عيسى كه حادث است، به خاطر وجود قديم كه همان خدا باشد، قديم شده است؟ و يا مفهوم سخن شما از اين‌كه وى با خدا متّحد شده، اين است كه وى از كرامتى برخوردار شده است كه هيچ كس غير از وى، از چنين كرامتى برخوردار نگشته است؟ اگر منظورتان اين است كه قديم، پديده شده است كه خودتان، خودتان را باطل كرده‌ايد؛ چون قديم، محال است كه منقلب شود و پديده گردد و اگر مقصودتان اين است كه عيسى (ع) قديم شده است كه حرف محالى گفته‌ايد؛ زيرا حادث، محال است كه قديم گردد. اگر منظورتان از اتّحاد مسيح با خدا اين است كه‌

[١]. ر. ك: جلال الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٢، صص ١٣٧ ١٣٦.