روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ١١٨ - كاركرد عملى

بلكه آن را عقلايى و اعتبارى و از مشهورات عام مى دانند و از آن‌جا كه مشهورات از مواد جدل و نه برهان است، استدلال‌هاى متكلمان را جدلى و استدلال‌هاى فيلسوفان را كه مبتنى بر يقينات عقل نظرى است، برهانى معرفى مى‌كنند.

ابن سينا در كتاب منطق اشارات، در بحث از مشهورات آن را به دو دسته تقسيم مى‌كند. دسته‌اى كه اوليات عقل نظرى است و دسته ديگر كه صرفاً به شهرت اتكا دارد نه بر اوليات، اين دسته مشهورات به معناى خاص كلمه است. وى براى اين گروه، قبيح بودن اخذ مال غير كه ظلم است و نيز قبيح بودن دروغ گويى را مثال مى‌زند.[١] خواجه نصير طوسى نيز در شرح عبارات ابن سينا، حسن بودن عدل را از مشهوراتى مى‌داند كه به مصلحت عموم انسان‌ها باز مى‌گردد.[٢]

ابن سينا در كتاب شفا نيز براى مشهورات قبيح بودن كذب و ظلم را مثال مى‌زند.[٣]

شهيد مطهرى در اين باره مى‌گويد:

حكماى الهى منكر حسن و قبح عقلى نيستند و نظر اشاعره را مردود مى شمارند، اما محدوده اين مفاهيم را حوزه زندگى بشرى مى دانند و بس. از نظر حكماء الهى، مفاهيم حسن و قبح در ساحت كبريائى به عنوان مقياس و معيار راه ندارند، افعال ذات بارى تعالى را با اين معيارها و مقياس‌ها كه صد در صد بشرى است، نمى‌توان تفسير كرد. از نظر حكما خداوند عادل است، ولى نه بدان جهت كه عدالت نيك است و اراده الهى همواره بر اين است كه كارهاى نيك را انجام دهد نه كارهاى بد را. از نظر حكما انديشه حسن و قبح و نيكى و بدى كارها در انسان، كه وجدان اخلاقى بشر از آن تشكيل شده است، انديشه‌اى اعتبارى است نه حقيقى. ارزش انديشه اعتبارى ارزش عملى است نه علمى و كشفى، همه ارزشش اين است كه واسطه و ابزار است، فاعل بالقوه براى اين كه به‌

[١]. ر. ك: ابن سينا، الاشارات و التنبيهات، ج ١، ص ٢٢٠.

[٢]. ر. ك: همان، ص ٢٢١.

[٣]. ر. ك: ابن سينا، الشفاء( الالهيات)، ج ٢، ص ٣٧( بحث نفس)